POST · Тарих және шежіре
Дулаттардың тарихтағы рөлі мен мәні
Ежелгі дулат тайпасы екі жарым мың жылдан бері бүкіләлемдік тарих беттерінде терең де жарқын және өшпестей із қалдыруда.
Тағдыр жазуы оған оқиғалардың қалың қатпарларының ортасында болуға, ежелден-ақ саяси сахна өмірінде басты рөлдерді ойнауға, жасындай жарқырап, дүниені жаңартып, жаңғыртуға, жеңістерге жетуге, Азия мен Европа халықтарының көптеген халықтары мен тайпаларының тыныс-тіршілігіне қуатты да мықты ықпал етуді бұйырыпты.
Дулат тайпасы құрамынан Азия мен Европаның көптеген халықтарында билеушілер әулеті қалыптасты. Олар әлемге күнбилер, қағандар, хандар, елхандар, балтаварлар, сұлтандар, патшалар, императорлар, әмірлер, жабғылар, гетмандар, ұлы княздар мен көсемдерді ұсынып қана қойған жоқ, сонымен бірге ежелгі және ортағасырларда Азия мен Европаның жартысына жуық айтулы атақтыларын жасақтады.
Дулат тайпасы қатарынан атақ-даңқтары мәңгі өшпестей болып, көптеген көрнекті қолбасшылар мен әскербасылар шықты. Олардың әскери жоспарлары мен ізденістерін, стратегиясы мен тактикасын көптеген
елдердің әскери басшылары үйренді.
Дулаттар әулетінің билеушілері мемлекеттік құрылыс пен заңдылық мәселелерін ойдағыдай шешті. Олар көптеген елдердің көп қырлы өміріне нақтылық, реттілік және үйлесімділік енгізді. Олардың экономикалық тұрғыда гүлдену ісіне, қолөнердің дамуына, сауда, ақша қатынастары, медицина, қала құрылысының өркендеуіне қосқан үлесі баға жетпес зор құндылық. Осы бағытқа ендірілген керемет те ғажайып жаңалықтары мен табысты реформалары ұшан-теңіз.
Дулат тайпасының қатарынан ежелгі және ортағасырлық кезеңнің ең таңдаулы зиялылары: ғалымдар, тарихшылар, философтар, өнердің саналуан өкілдері қалыптасты, өсіп-жетілді. Сөйтіп, зияткерлік өмірдің талғамы мен талабы және сұраныстарын анықтап айқындады. Дулаттар ғылым, білім, өнер, жазу ісі, кітап басу және көптеген өзге де рухани салаларда өркениеттің бастауында тұрды.
Дулаттар халықтардың ұлы көшіп-қону үдерісіне елеулі үлес қосып, Европа халықтарын оятып, оларға жаңа серпін, күш-жігер, білім мен қажырлық дарытты. Азиялық дүмпу нәтижесінде олар дамудың жаңа айналымына көтерілді. Көшпенділер құлдықтың бұғауын үзіп, бүкіләлемдік картаны күрт өзгертіп, Европада тарих көшін түбегейлі жаңғыртты. Олар, соның ішінде, дулаттар европа халықтарын қалыптастыру ісіне белсене қатысты, мемлекеттілікті, мәдениетті, салт-дәстүрді, тілді дамытты. Қазіргі еуропалықтардың 60 пайызы – бұлар Азиядан немесе кем дегенде Европаның шығысынан келгендер. Бір кездері Азияның ең түкпірінен қоныс аударып, соңыра қайта оралып, Батыс
Европаға көш түзеген европеидтік нәсілдер. Сақтар, күндер (ғұндар), кімміриліктер, скифтер, сарматтар, дулаттар, хазарлар, аварлар, венгрлер, бұлғарлар, қыпшақтар, аландар, готтар, шотландықтар, бүргіндіктер, ирландтықтар, сакстер, саксондықтар, бриттер, австриялықтар, финдер және басқалары Батыс және Шығыс Европа халықтарының құрамына енді. Азия мәдениетінің оңтайлы тасқынын шын мәнінде Европаның барша халықтары шынайы түрде сезінді. Көптеген еуропалық корольдік және императорлық әулеттердің, герцогтардың, графтардың, лордтардың, барондардың, рыцарлардың арғы ата-бабалары жаужүрек азиаттар, соның ішінде дулаттар болды.
Сонымен, дулаттар бүкіләлемдік тарихқа ауқымды және сан қырлы ықпал жасады. Олар ұзақ ғасырлар бойы билікті, ықпал жасау мен байлықты өз қолдарында ұстады, яғни саяси Олимптің заңғар биігінде тұрақты орынды иеленді.
Дулаттардың тарихы тек қана қол жеткен табыстардан, жетістіктерден және жеңістерден тұрған жоқ. Қатал да аяусыз соғыстар мен шайқастарды бастан кешті, көзден жас, тәннен қан да ақты, қателіктер мен құлдыраулар болды, жеңістер мен кері кетушіліктер де жадта жатталды, өзара қырқысулар мен текетірестер тітіркентті, артқа шегінулер мен талай-талай өкініштер мен әттегене-айлар тағдыр соқпағында қалды. Бірақ бұның бәрі де ең басты мәселені бір мысқал да кішірейте алмайды, дулаттар әрдайым күлден тазарып, жаңғырып, жаңарып еңсені тіктеуге бейім болды. Өркениет пен Дамуды өмір-бақи бағдаршам етті. Осынау игілікті істе ұлы тарих оларға лайықты орынды және байыпты бағаны тиянақты түрде бергені де ақиқат.
ҚОСЫМША
Жақсыбай Әмірсейітұлы
Қазақ даласын (ұлы жүз аймағын) билеген билер (патша) тізбесі
1. Тұран елі - түркі халқы Б.Ж.С.Д. 3000 ж. қауымдаса өмір сүрген.
2. Тарғыбай патшалығы Б.Ж.С.Д. 1775-1773 ж.
3. САҚ патшалығы Б.Ж.С.Д. 1773-1711 ж.
4. Ысқақ патшалығы 1711-1690 ж.
5. Ишпақай патшалығы 1690-1670 ж.
6. Партатуа патшалығы 1670-1650.
7. Мәді патшалығы 1650-1633.
8. Абақан патшалығы 1633-1625.
9. Қуан патшалығы 1625-1606.
10. Шуан патшалығы 1606-1592.
11. Тоқсан патшалығы 1592-1571.
12. Саулы патшалығы 1571-1551.
13. Иданфирс патшалығы 1551-1516.
14. Искоpa патшалығы 1516-1501.
15. Арғын патшалығы 1501-1482.
16. Сапарғани патшалығы 1482-1460.
17. Ісқыл патшалығы 1460-1456.
18. Оқтамсары патшалығы 1456-1436.
19. Әтей патшалығы 1436-1416.
20. Зорене патшалығы (Зарина) 1416-1400.
21. Аңсар патшалығы 1400-1380.
22. Тоқмақ патшалығы 1380-1355.
23. Еділ патшалығы 1355-1331.
24. Толғанысару патшалығы (Темирис) 1331-1328.
25. Ақшора патшалығы 1328-1320.
26. Сақұн патшалығы 1320-1308.
27. Түрік патшалығы 1308-1301.
28. Елжехан патшалығы 1301-1270.
29. Бақайхан патшалығы 1270-1265.
30. Киікхан патшалығы 1265-1251.
31. Аланшахан патшалығы 1251-1238.
32. Надулашахан патшалығы 1238-1230.
33. Шусан патшалығы 1230-1225.
34. Бумын патшалығы 1225-1209.
35. Мосқал патшалығы 1209-1187.
36. Шанай патшалығы 1187-1161.
37. Әбіл патшалығы 1161-1126.
38. Алаш би 1126-1114.
39. Жайыл би 1114-1108.
40. Қазақ би 1108-1105.
41. Жұман би 1105-1102.
42. Арыс би 1102-1090.
43. Кейкі би 1090-1068.
44. Төбей би 1068-1060.
45. Бақтияр би 1060-1031.
46. Қотан би 1031-1026.
47. Үйсін би 1026-1012.
48. Байсын би 1026-991.
49. Байнақ би 991-978.
50. Шора би 978-951.
51. Алым би 951-930.
52. Қарнақ би 930-907.
53. Есен би 907-882.
54. Жарбол би 882-860.
55. Еркіл би 860-838.
56. Жүз би 838-820.
57. Дүз би 820-801.
58. Төрен би 801-776.
59. Көркіл би 776-748.
60. Жарғайын би 748-712.
61. Азар би 712-700.
62. Алан би 700-690.
63. Жошы би 690-662.
64. Нулы би 662-638.
65. Қалым би 638-620.
66. Көнбіс би 620-590.
67. Қара би 590-570.
68. Аңша би 570-546.
69. Албан би 546-520.
70. Қорған би 520-495.
71. Тарғын би 495-482.
72. Алшора би 482-465.
73. Есім би 465-455.
74. Шарт би 455-438.
75. Төре би 438-419.
76. Төкен би 419-356.
77. Бақай би 396-381.
78. Таған би 381-372.
79. Тола би 372-370.
80. Тоға би 370-354.
81. Қосан би 354-340.
82. Доға би 340-332.
83. Досқан би 332-313.
84. Досай би 313-297.
85. Таң би 297-278.
86. Далу би 278-250.
87. Дәуле би 250-238.
88. Баулен би 238-216.
89. Қаумен би 216-199.
90. Ладан би 199-190.
91. Азан би 190-180.
92. Ешеке би 180-179.
93. Нәнді би 179-177.
94. Елсау би 177-104.
95. Дулы би 104-100.
96. Көнбіс би 100-86.
97. Асау би 86-80.
98. Жәнші би 80-60.
99. Най би 60-53.
100. Оңқайыр би 53-51.
101. Янгүн би 51-40.
102. Асық би 40-30.
103. Силы би 33-16.
104. Майқы би 16-0.
Біздің жыл санауымыз
105. Сұлық би 0-13.
106. Үлей би 13-18.
107. Құдірет би 18-46.
108. Хусейн би 46-55.
109. Мақан би 55-56.
110. Хан би 56-59.
111. Санжар би 59-62.
112. Тау би 62-85.
113. Керуен би 85-88.
114. Төрен би 88-93.
115. Амал би 93-94.
116. Алысқан би 94-98.
117. Торы би 98-124.
118. Бақ би 124-128.
119. Бөке би 128-143.
120. Бейіш би 143-147.
121. Ақан би 147-172.
122. Түкше би 172-178.
123. Әби би 178-179.
124. Мұқаш би 179-188.
125. Пошан би 188-194.
126. Тұтқа би 194-217.
127. Зұлпан би 217-231.
128. Алтыш би 231-269.
129. Шайық би 269-270.
130. Пәйійз би 270-281.
131. Шаш би 281-284.
132. Жаһангер би 284-285.
133. Мохаба би 285-333.
134. Баһарым би 333-348.
135. Қожан би 348-356.
136. Азат би 356-380.
137. Жүзен би 380-390.
138. Қалдан би 390-396.
139. Дүзен би 396-410.
140. Елдек би 410-414.
141. Батан би 414-429.
142. Жарлық би 429-444.
143. Барын би 444-464.
144. Әшеке би 464-485.
145. Дәурен би 485-493.
146. Нағанбай би 493-500.
147. Бадай би 500-508.
148. Жуан би 508-521.
149. Баян би 521-535.
150. Күлтегін би 535-553.
151. Қара Ыстық би 553-554.
152. Мұқан тегін 554-578.
153. Арыстан би 578-581.
154. Елқойлық би 581-587.
155. Дулан би 587-588.
156. Шолаң би 588-600.
157. Қара Жұрын би 600-608.
158. Шағыл би 608-609.
159. Керен би 609-634.
160. Ділман би 634-639.
161. Иманша би 639-644.
162. Қияқ би 644-647.
163. Қарасақал би 647-660.
164. Ұржық би 660-679.
165. Құтым би 679-680.
166. Құтлықлы тегін 680-691.
167. Қатаған тегін 691-716.
168. Билге тегін 716-734.
169. Ижын тегін 734-739.
170. Билге Құтлылық тегін 739-741.
171. Иса билге 741-741.
172. Қара билге 741-741.
173. Қасқа тегін 741-742.
174. Озмыш тегін 742-744.
175. Баймен тегін 744-745.
176. Момын тегін 745-759.
177. Жошы билге 759-780.
178. Дулық білге 780-789.
179. Құрбан білге 789-791.
180. Манақ би 791-795.
181. Қожан би 795-805.
182. Алдархан би 805-821.
183. Шуаң би 821-824.
184. Жапал би 824-832.
185. Нұғман би 832-838.
186. Абзал би 838-839.
187. Омар би 839-840.
188. Төрен би 840-846.
189. Ешман би 846-847.
190. Үшелік би 847-854.
191. Сақалды би 854-857.
192. Сұлық бм 857-884.
193. Доңсаян би 884-885.
194. Сыран би 885-869.
195. Құтылық білге 868-900.
196. Қыран тегін 900-904.
197. Ағыл білге 904-915.
198. Әли бин Мұса 915-945.
199. Ахмет ибн Әли 945-962.
200. Арслан ибн Ахмет 962-988.
201. Қарахан 988-1005.
202. Тағанхан 1005-1015.
203. Мансұр ибн Арслан 1015-1024.
204. Ахмет ибн Мансұр 1024-1026.
205. Жүсіп ибн Арслан 1026-1032.
206. Қадырхан 1032-1041.
207. Мұхамед Дауыл 1041-1052.
208. Тамғаш Дауыл 1052-1068.
209. Насыр ибн Тамғаш 1068-1080.
210. Хызыр Ата 1080-1081.
211. Ахмет Әли 1081-1089.
212. Жақып Әли 1089-1095.
213. Масқұт 1095-1097.
214. Сүлеймен 1097-1097.
215. Махмұт 1097-1099.
216. Жәбірәил саин 1099-1102.
217. Мұхамет 1102-1129.
218. Насыр 1129-1129.
219. Ахмет 1129-1130.
220. Хасан 1130-1132.
221. Ибрайым 1132-1137.
222. Махмұт 1137-1137.
223. Ибрайым 1132-1137.
224. Махмұт 1137-1141.
225. Ибрайым 1132-1137.
226. Махмұт 1137-1141.
227. Ибрайым (2 рет) 1141-1156.
228. Әли ибн Хасан 1156-1163.
229. Масқұт ибн Хүсеин 1168-1173.
230. Насыр ибн Хүсеин 1168-1173.
231. Мұхамед ибн Мақсұт 1173-1179.
232. Ибрайым ибн Хүсеин 1179-1204.
233. Осман 1204-1212.
234. Жүсіп Әли 1212-1227.
235. Батухан 1227-1255.
236. Сартақ хан 1255-1256.
237. Уланшы хан 1256-1257.
238. Берке хан 1257-1267.
239. Мөңке Темірхан 1267-1280.
240. Төтехан 1280-1287.
241. Төле Бұқа хан 1287-1290.
242. Ғияс Тоқтахан 1290-1312.
243. Ғияс Мұхаметхан 1312-1320.
244. Мұбарак хан 1320-1324.
245. Шымбайхан 1324-1351.
246. Орысхан 1351-1375.
247. Тоқтақия хан 1375-1375.
248. Темір Мәлікхан 1375-1375.
249. Тоқтамысхан 1375-1395.
250. Темір Құтлылық хан 1395-1401.
251. Шәдібек хан 1401-1407.
252. Болатхан 1407-1410.
253. Темір хан 1410-1412.
254. Жәлелдин хан 1412-1412.
255. Кәрімберді хан 1412-1414.
256. Кебек хан 1414-1417.
257. Жаппарберді хан 1417-1419.
258. Ұлығ Мұхамед хан 1419-1933.
259. Саид Ахмед хан 1433-1435.
260. Керей хан 1456-1480.
261. Жәнібек хан 1456-1480.
262. Бұрындық хан 1480-1511.
263. Қасым хан 1511-1518.
264. Мамыш хан 1518-1523.
265. Таһир хан 1523-1533.
266. Бұйдаш хан 1533-1534.
267. Қожа Махмұт хан 1534-1535.
268. Тоған хан 1535-1537.
269. Хақназар 1537-1580.
270. Шығай хан 1580-1582.
271. Тәуекел хан 1582-1598.
272. Есім хан 1598-1645.
273. Салқам Жәңгірхан 1645-1680.
274. Тәуке хан 1680-1718.
275. Батыр хан 1717-1729.
276. Жолбарыс хан 1729-1732.
277. Болат хан 1732-1771.
278. Төле би 1771-1775.
279. Абайлхан 1775-1781.
Пайдаланылған әдебиет пен дереккөздер
Әбілғазы. Түрік шежіресі. Алматы, 1992.
М.Аджи. Тайна святого Георгия. Алматы, 1997.
Н.А.Аристов. Опыт выяснения этнического состава киргиз-кайсаков Большой Орды. В.3-4,СПБ,1894
Т.А. Ақселеу. Көшпелілер тарихы.Алматы,1995.
Ж.О. Артықбаев. История Казахстана. Караганда, 1997.
Б.К. Албани. Тарихи таным.Алматы, 1994.
С.Ж.Айнақұлов. Ұлы жүз шежіресі. Алматы, 2008.
Захир ад-дин Мухаммед Бабыр. Бабырнама. Алматы, 1990.
В.В. Бортольд, К.Иностранцев. Хунны и гунны. СП б,6,1900
А.Н. Бернштам. Очерк истории гуннов. Л.,1951.
Н.Я. Бичурин (Иакинф). Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. т.1,М-Л,1950.
А.Бахти. Шумерлер. Скифтер. Қазақтар. Түркі халқының ежелгі шығу тарихы. Алматы, 2003.
Л.Гумилев. Көне түріктер. Алматы,1994
Л.Гумилев. Қиял патшалығын іздеу, Алматы,1998.
С.Г.Кляшторный, Т.И.Султанов. Казахстан. Летонись трех тысячелетии. Алма-Ата,1992.
И. Жеменей. Мұхаммед Хайдар Дулат (1499-1551) Тарихшы-қаламгер. Алматы, 2007.
Т. Жұртбаев. Дұлыға. 1-2т, Алматы, 1994.
А. Х. Марғұлан. Сочинения. т. 1, Алматы, 1998.
Т.Мұханов. Қазақ жерінің тарихы. Алматы. 1994.
Н. Мынжан. Қазақтың қысқаша тарихы. Алматы, 1994.
К.Салғарин. Қазақтың қилы тарихы. Алматы, 1992.
А. Тажутов. Куманы,половцы, кипчаки,казахи. Алматы,1998.
М.Тынышпаев. Великие бедствия. Алматы, 1992.
И. П.Петрушевский. Государство Азербайджана в XV в. Сб. статей по истории Азербайджана, Баку, 1949.
А.М.Хазанов. Кочевники и внешний мир. Алматы,2000.
Д.Б. Шелов. Северное Причерноморье 2000 лет назад. М, 1975.
В. П.Юдин. О родоплеменном составе могулов. Алма-Ата, 1967.
Ғаламтор
Гази-Барадж «Гази-Барадж тарихы» htt:/istclub/.
Бахши Иман. Джаграф тарихы. т.1. Свод булгарских летописей1680г. /Изд. Подготовлен Ф.Г- Х Нурутдиновым.- Оренбург: Редакция Вестника Болгария, 1993.
Бахши Иман. Джаграф тарихы,т.II Оренбург, 1994
Бахши Иман. Джаграф тарихы, т.III, Оренбург, 1997
«Именник булгарских ханов».
Микаэль Башту. Шан кызы дастаны.
Победы Аттилы.
С.В. Трусов. История гуннов (ханов) с известной на Руси династией Дуло. Интервью каналу Рен ТВ.
З.З. Мифтахов. Курс лекции по истории татарского народа.
Д.К. Сабирова,Я.Ш. Шарапов. История Татарстана. Древнейшая история Болгарии.
Игорь Баранов. Легенда о дочери Шана.
Древнейшая история трезубца.
Максимов. Происхождение Рюриковичей.
С.В. Трусов. О происхождении Рюриковичей от гуннской династии Дуло.
И. Р. Мусина. История древней Руси – в булгарских летописях Бахши Имана «Джаграф Тарихы».
В. Кубарев. Византийское прохождение Руси и Рюриковичей.
Л. П.Потапов. Этнический состав и происхождение алтайцев.
И. М. Мизиев. Древние сведения о болгарах и карачаевцах.
Хазарские правители.
Аварский каганат.
Хазарский каганат. Хазария.
Ашина.
Усунь.
Гунны.
Шаньюи Хунну.
Моголистан.
Шежіре –Дулат руы.
Дулат.
Мирза Мухаммед Хайдар и его «Тарихи и Рашиди».
Сикым.
Жаныс.
Шымыр.
Ботбай.
Албан.
Суан.
Кара-Коюнлу.
Ак-Коюнлу.
Гаогюй.
Юэбань.
Саки, усуни, кангюй, гунны.
Тюркский каганат.
Западно-Тюркский каганат. Караханидское государство.
Тюркешский каганат. Карлукский каганат. Карлуки.
Дулу.
Булгары.
Кул Гали.
Список правителей Черниговского княжества.
Руслан Шестаков. Македония.
Знаки Рюриковичей.
История Чувашии.
Волжская Булгария.
История Башкортстана.
Кабардино- Балкария.
Династия Романовых.
Династия Рюриковичей.
Археология СССР. Древнейшие государства Кавказа и Средней Азии. Под общ. ред. академика Б.А.Рыбакова, Наука, М., 1985.
М.К.Искакакова. Тамга казахов. Алматы, 2012.
А.Н.Подушкин. Арысская культура Южного Казахстана IV в. до н.э.-VI в.н.э.
Ғаламтор – кітап
М.Аджи. Азиатская Европа.
М.Барманкулов. Тюркская вселенная. Алматы, Білім, 1996.
Р.Х.Бариев. Волжские булгары: история и культура.
Р.Х.Бариев. сокровищница булгарского народа.
А.Н.Бернштам. Очерки истории гуннов. Л.ЛГУ.1951.256 с.
Р.Н.Безертинов. Древнетюркское мировоззрение «тэнгрианство».
Э.Б.Вадецкая. Древние идолы Енисея. Л., Наука. 1967.
Г.Вернадский. Начертание русской истории.
А.Вельтман. Аттика и Русь IV и V века.
К.Закирьянов. Тюркская сага Чингисхана. Сокровенное сказание казахов. Алматы, 2008.
Пайдаланылған әдебиет пен дереккөздер (жалғасы)
К.Б.Зинуров. Эмират Волжская Булгария и племена Ся-Со. Точка отсчета. 2015.
В.С.Зубков. Скифо-сибирский звериный стиль. Энциклопедия Республики Хакасия. 2007.
История Татарстана. Набережные Челны. 2012.
Л.Р.Кызласов, Н.В.Леонтьев. Народные рисунки хакасов. М., 1980.
И.Коломийцев. Тайны великой Скифии. Записки исторического следопыта.
Э.А.Новгородова. Мир петроглифов Монголии.
А.Новых. АллатРа.
К.Т.Лайпанов, И.М.Мизиев. О происхождении тюркских народов.
А.А.Туалагов. Зеленчукская надпись.2015.
С.Параманов (Лесной). Откуда ты, Русь?
Повесть Временных лет. Перевод Д.С.Лихачева.
Н.А.Соболева. Очерки истории российской символики. От тамги до символов государственного суверенитета.
К.К. Томпиев. О тюркских племенах и народах Азии, Европы. Алматы, 2010.
Э.Хаттон. Аттила. Предводитель гуннов.
Я.А.Шер. Петроглифы Средней и Центральной Азии.
Е.Е.Ямаева. Родовые тамги Алтайских тюрок. (XIX-XX вв.). Горно-Алтайск. 2004.
Журнал. Археология, этнография и антропология Евразии.
Газета «Наш мир». Газета «Татарская газета».
Ғаламтордан алынған мақалалар
Двуглавый орёл.
История герба России.
История Руси в Палатах бояр Романовых. Европа или Азия.
Палаты бояр Романовых (Палаты в Зарадъе).
Родовой символ Романовых.
Происхождение царской династии Романовых.
Символы Московского княжества.
Герб бояр Романовых.
А. Пересвет. Русские – не славяне?
Герб Чингисхана.
Код кыргызов. Как создать личную кыргызскую тамгу.
О гербе города Казани и волжско-камской Булгарии.
Родовая символика Башкир.
Дракон – символ земли тюркской.
Тамги Царей (также важнейшие символы и гербы родов, городов).
Ф.Г.-Х.Нурутдинов. Важнейшие символы и гербы родов, городов и губерний булгар.
Тамги крымско-татарского народа.
Свастика.
Тюркские родоплеменные тамги в городской и сельской геральдике.
Тамга и туг. Визуальная идентификация в тюркской культуре.
Тамги-петроглифы средневековых кочевников Казахстана.
П.П.Азбелов. Первые кыргызы на Енисее.
О тамгах.
Бага-Заря.
Древние изваяния и стелы.
Исследование памятников наскального искусства в хакасии и на юге Красноярского края.
А.Н.Мухарева. «Энциклопедии» тамг на горе Большой Улаз (Минусинская котловина).
Народные рисунки хакасов.
Тифон. Петроглифы Узбекистана.
Древняя Бактрия.
Кушанское царство.
Парфянское царство.
Михиракула.
Эфталиты.
Шаман.
И.В.Асеева. Шаманская символика на петроглифах в бухте Саган-Заба на Байкале и этнографические параллели.
Солярные знаки вокруг нас.
К вопросу об исторических знаменах казахов и их предков.
Афанасьевская культура.
Андроновская культура.
Окуневская культура.
Карасукская культура.
Тагарская культура.
Таштыкская культура.
Абашевская культура.
Минусинская котловина.
Енисейские кыргызы.
Н.В.Абаев. о прародине всех тюрков и монголов: «Эргенекон», «Эргене-хун» или Танну-Урянхай?
Легенды о происхождении царского рода тюрков – Ашина.
Тотемизм волка у тюркских народов.
А.Бисенбаев. Тотемы тюрков.
Тенгрианство как культ, духовные символы тюркоязычных народов в эпоху средневековья.
Гунны.
Южные хунну и Дуло.
Тюркские заимствования в английском языке.
Н.Я.Мерперт. Волжско-камские булгары.
***
Х.Амирханов. Таварих-е Булгарийа (Булгарские хроники). М. 2010.
Н.А.Аристов. Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведения об их численности.
Бертинские анналы. http://www.vostlit.info/Texts/rus14/AnnalesBertiani/frametext12.htm
Византийские источники. http://www.ruistor.ru/istochiki_viz_001.html
Византийские источники. Русь и народы Восточной Европы. http://www.ruistor.ru/istochiki_viz_023_htm/
Звериный стиль скифских татуировок древних мумии Алтая http://vcherazar.livejournal.com/9055.html
Известии императорской Академии наук. 1900. сентябрь, т.XIII, №2 жария көрген (F.Hirth Sinologische Beitrage zur Geschichte der Turk-Volker, I. Die Almentafel Attila's nach Johannes von Thurocz).
Иордан. Гетика. Электронная библиотека Rovallib.Ru
И.Л.Измайлов. Становление Волжской Булгарии: от племени к государству.
Ибн-Фадлан. «Записка» о путешествии на Волгу. Электронная библиотека Rovallib.Ru
К.А.Иностранцев. Хунну и Гунны. (разбор теории о происхождении народа Хунну китайских летописей, о происхождении европейских Гуннов и о взаимных отношениях этих двух народов). Л., 1926.
Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Дулат. XI том. I-II кітаптар. Алматы,.. «Алаш» тарих ерте орталығы, 2008 ж.
Упоминания о славянах в трудах патриарха Никофора. http://slav_ist.nut2 ru/nikifor.htm
А.П.Смирнов. Волжские булгары. М. 1951.
Ф.Рашид-ад-Дин. Сборник летописей. (Джами-ат-таварих). I, II, III, IV тома «Нағыл еви», Баку, 2011.
Э.А.Томпсон. Гунны. Грозные воины степей. М. 2008.
А.Н.Новосельцев. Восточные источники о восточных славянах и Руси VI-IX в.в. http:apnovoselcev.narod.ru/text/tx/tx003.html
Путешествие Абу Хамида ал-Гарнати. М. 1971.
В.Я.Петрухин, Д.С.Раевский. Очерки истории народов России в древности и раннем средневековье.
Ханы, князья и цари Болгарии. https://ru wikipedia.org/
***
«Аңыз адам» журналы №3 2016 Бәйдібек баба.
«Аңыз адам» журналы №5 2017 Қарахан мемлекетінің тарихы.
Журнал «Загадки истории»
Журнал «Военные истории»
Журнал «Загадки XX века»
Русский журнал генетической генеалогии Т.2, №1, 2011.
Ғаламтордан алынған мақалалар
Хлодвиг I
Меровинги
Каролинги
Плантагенеты
Эдуард I Длинногий
Жоффруа V Красивый
Иоанн Безземельный
Герб Великобритании
Французские короли и их гербы
Герб и флаг Франции
Герб
Норманы
История Швеции
История Норвегии
Оттон I Великий
Герб. История и терминология
Гербы европейских государств
Что такое гербовая мантия?
Хазарейцы
Хазары - потерянные монголы
Секеи
Казахстан ДНК проект
МАЗМҰНЫ
Кешігіп жеткен тарихи шындық ........................................................................................ 3
Дулаттар тарихы жайлы жазбаша дереккөздер ............................................................. 7
Дулат тайпасының түрлі атаулары мәнінің біртектілігі және оның құрамдас бөліктерінің өзара қатынасын анықтайтын факторлар ........... 26
Дулаттардың ең ежелгі ата-бабалары .......................................................................... 38
Оңтүстік Сібірдегі Мыңүйсін және Жетісудағы Үйсін – дулаттардың ата-бабаларының түптамыр отаны ....................................... 51
Дулаттардың түптамыр ата-бабасы мен оның көпсанды және ықпалы аса зор ұрпақтары хақында .................................................... 75
Дулаттар күндер (ғұндар) I империяның басында .................................................... 96
Дулат руынан және оның абыздар қастасынан шыққан ақ күндердің (ғұндардың) Кушан, Бактрия, Парфия және эфталиттер мемлекетінің билеушілері ........................................................ 102
Жетісу мен Шығыс Түркістандағы дулаттар мемлекеті ............................................. 108
Дулат руының Идель (Жеті ел) және күндердің (ғұндардың) еуропалық империясынан шыққан билеушілері ................................................... 113
Дулат руынан шыққан Ұлы Бұлғарияның билеушілері .............................................. 145
Дулоба (Дулеба) – дулаттардың мемлекеті ................................................................ 149
Дулат руынан шыққан Бұлғар хандығының билеушілері ........................................... 155
Дулат руынан тараған ежелгі Киев қағанатының (Киев Русінің) билеушілері ........................................................................................ 164
Романовтардың боярлық тегі (Романовтардың патшалық әулеті) және белгілі орыс тектерінің бірқатар өкілдері – дулат ұрпақтары ........ 182
Дулат текті Еділ Бұлғарларының билеушілері ........................................................... 186
Ежелгі Украина және қазақшылдар ........................................................................... 196
Дулат текті Венгрия және басқа да еуропалық мемлекеттерінің билеушілері ........................................................................................ 202
Ғұндардың, Аттила мен олардың ұрпақтарының Еуропадағы тарихи үдерістер мен рухани өмірге жасаған әсері ............................................... 211
Бақшы Иманның «Жаграф тарихы» кітабындағы мәліметтердің шынайылығын растайтын византия-гот, араб-парсы және басқа да дереккөздері туралы ............................................................ 222
Дулат текті Сельжук мемлекеті, Хазар және Авар қағанаттарының билеушілері, құмық және көне ноғай тайпаларының көсемдері ........................................................................................ 235
Дулаттар – қаған тегінің және Түркі қағанаты атақтыларының негізін қалаушылар ........................................................................................ 252
Шыңғысхан мен оның қият-бөржігін тегі – ежелгі дулаттардың ұрпақтары ........................................................................................................ 259
Айбарлы да ұлы Темір және оның барлас руы – ежелгі дулаттардың ұрпақтары ........................................................................................................ 274
Моғолстан – дулаттардың мемлекеті және Мұхаммед Хайдар Дулат Кашмирдің билеушісі ................................................................................ 280
Қарақойлы және Аққойлы – дулаттардың мемлекеттері (XIV-XV ғасырлар) ................................................................................................ 287
Қазақ хандығындағы дулаттар .................................................................................... 295
Дулат тайпасының әу бастағы ата-бабалары және рулары ..................................... 299
Дулаттардың тарихтағы рөлі мен мәні ...................................................................... 304
Қосымша ...................................................................................................................... 307
Пайдаланылған әдебиет пен дереккөздер ................................................................ 311
Мұқаба бетіндегі суреттер төмендегі дереккөздерден алынды:
Үйсіндердің таңбасы - Ш.Құдайбердіұлы «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі». Алматы, 1990, 21-22 б.
Дулаттардың таңбасы – http://bilimsite.kz/uploads/posts/2012-03/1331821566_dulat.jpg
Мөде – http://anatili.kazgazeta.kz/wp-content/uploads/mode-220x300.jpg
Аттила – http://www.tarih-begalinka.kz/files/00000129.jpg
Құбыратхан – http://1.bp.blogspot.com/-3T8Nc65B2F8/UDTToXg_GMI/AAAAAAAAAKXk/WTGijrJ4b9c/s1600/original.png
Аспарух – http://tourist.bourgas.ru/wp-content/uploads/2014/06/han-asparuh4.jpg
Шыңғысхан – http://tourist.bourgas.ru/wp-content/uploads/2014/06/han-asparuh4.jpg
Әмір Темір – http://www.chuchotezvous.us/images/stories/history/historical-figures/tamerlan_1.jpg