Ғұндардың, Аттила мен олардың ұрпақтарының Еуропадағы тарихи үдерістер мен рухани өмірге жасаған әсері

Аттиланың жаулап алуы және оның қайтыс болғанынан кейінгі кезеңде бүкіл Еуропа дерлік күйреген халде болатын. Еуропа адам сенгісіз саяси дағдарысты, ауыр экономикалық және мәдени құлдыраушылықтар мен тайпаларды үрей мен сенімсіздік жайлап, түңілушілік пен бір-біріне деген ашу-ыза кернеген еді, адамдар өз болмысынан айырылып, тағылық сана деңгейіне төмендеген-ді. Олар қалайда тірі қалудың қамын жеумен күнелтті. Осындай жағдайда адами руханилық қоғам өмірінен тысқары қалды.

Бұрын аса қуатты мемлекет саналған Рим империясы мүлдем құлдырауға бағыт алды. Онымен терезесі тең Византия империясы римдік мораль стандарттарымен өмір сүргендіктен, жан-жаққа қабырғасы қақырап, сөгіле бастаған жанның кейпін танытты. Тұйықтан шығар жол таппай, терең сипат алған кешенді дағдарыстан арылмай, мықты мінез-құлық қасиетін көрсете алмады. Мемлекеттік құрылымның жаңа ұстанымдары мен негіздеріне жол ашылмады. Сонымен, еуропалықтар тарихи тұйыққа келіп тірелді, олар өз дамуының ең қауіпті және тағдырлы кезеңіне тап болды.

Еуропа үшін жүзжылдықтың осынау сындарлы сәттерінде ғұндар жаңа экономикалық-саяси, әлеуметтік және мәдени қатынастарды жеделдетудің катализаторы сипатында тарих сахнасына көтерілді. Бұл тарихи миссияны орындау үшін оларда бәрі де жеткілікті мөлшерде болды: тағдыр тектілігі, күші мен мүмкіндіктер әлеуеті.

Еуропаға баса-көктеп кіргеннен кейін Аттиланың ғұндары адам сенбестей байлыққа кенелді. Олардың қолында барша жаулап алынған еуропа халықтарының алтындары, қымбат бағалы заттары және өзге де материалды байлықтары шоғырланды.

Еуропаның бірде-бір халқы ғұндарға дейін яки кейін мұншалықты байлыққа ие болмаған-ды. Аттила қайтыс болған соң, ғұндардың едәуір бөлігі еуропа халқының атақты адамдары қатарына кірді. Олар қорғандар мен бекіністерді салуға бастамашы болды. Бұл, әрине, аса көп қаржыны талап ететін. Шаруалардың табиғи шаруашылығы мұндай объектілерді салуды қамтамасыз етуге шамасы жоқ-ты.

Аттила қайтыс болғаннан кейін оның ұлдарының билік үшін күрестегі таласы нәтижесінде, империяның шекарасы біршама шығысқа қарай шегерілді. Жоғалтқандары оншалықты көп болған жоқ, алып мемлекет толыққанды өмір сүруін жалғастыра берді. Елдің басында оның үшінші ұлы Ернақ (Ирник) пен оның ұрпақтары мығым отырды. Ғұндар тобының құрамына түркі, угро-фин, славян, герман тайпалары енді.

Олар бірінен соң бірі қуатты да құдіретті мемлекеттер құра бастады. Бұлар – Одоакрдың Римі, Кубрат ханның Ұлы Бұлғариясы, Батбаянның Қара Бұлғариясы, Аспарухтың Болгариясы, Котрагтың Еділ Бұлғариясы, Кубердің Македониясы, Альцектің Лангобардиясы, Хазар және Авар қағанаттары, Лашынның (Соколдың) Киев қағанаты (Киев Русі), Польша-Литва корольдігі, Пруссия, Венгрия, Чехия, Сербия, Хорватия және басқалары. Олардың бәрі де ғұндардан тарихи тұрғыда тамыр тартып, олардың салт-дәстүрлерін жалғастырушы болды. Бірнеше ғасырлар бойы Еуропаның жартысы олардың еншісінде болғандығы мәлім. Ғұндардың ауқымды түрде жасаған ықпалына да көз жұма қараудың жөні жоқ.

Сондай-ақ Батыс Еуропаның барша бұрыштарында әрқилы уақыттарда енген және сол жерлерде ғұндар қауымдастықтарының тыныс-тіршілік жасағанын атап өткен лазым. Және де бұл күштер тарихи үдерістерге өзінің елеулі әсерін тигізді.

Сонау өте күрделі тарихи жағдайда Еуропа үшін көптеген тайпалар мен халықтар билігінің заңғар шыңында мейлінше күшті де ұйымшыл, жауынгерлік қарым-қабілеті аса мол және үлкен арман-ниетті алға тұтқан ғұндар тұрған-ды. Олар еуропалықтарға әскери стратегиясы мен тактикасы анағұрлым дамып өрістеген іс-әрекеттерді, қару-жарақтар мен сауыт-саймандардың және ат үстінде шайқас жүргізудің пәрменді де тиімді шеберліктерін ұсынды.

Ғұндар мемлекеттік құрылым мен басқару ісінде өте күшті әрі әлеуетті еді. Олардың бай рухани құндылықтары: білім, ғылым, жазба нұсқалары, діни рәсімдері, дәстүрлері, дағдылары, шеберліктері, ұйымдастыру қабілеттері еуропалықтар өмірінде өз қолданысын тапты. Ғұндар еуропалықтардың рухани өміріне жаңа леп әкелді, ой еркіндігіне жол ашты, асқақ ойлар мен еркін рухты дарытты, құлдық психологияның негіздерін босата бастады. Рыцарлардың ар-намыс кодексіне ғұн әскерлерінің моральдық тұжырымдамаларының негіз болуы тектен-текке емес.

Тіпті, рыцарлардың ант беру рәсімі де Ұлы Дала тектілігінің бірден-бір дәстүрінің көрінісі дер едік біз.

Өздеріне тиесілі текке сай ғұндар лезде өмірдің барша салаларына көтеріліп, еуропа халықтарының элитасын құрды. Олардың ақыл-ойы, қажыр-қайраты, іс-әрекеттері қай жерде болмасын, қажеттіліктен туындады.

Ғұндар озат өмір сүру үлгілерінің бәрін де еуропа халықтарының саналуан бағыттарына ендіріп қана қоймай, олардың тілдері мен салт-дәстүрлерін қолдап қуаттады, қабылдады, яғни сол ауқымда бірігіп те, кірігіп те кетті. Сөйтіп, ертедегі ортағасырлық еуропалық мәдениетті грек-рим және ғұндар мәдениетінің қоспасы деуге толық негіз бар. Ғұндар Еуропада гректердің Ежелгі Римдегідей мәдени-рухани миссияны орындап, жүзеге асырды, бірақ гректерге қарағанда олар құлдар болмады, қатал тақсырлар-ұстаздар болды.

Ғұндар мәдениетінің қуатты іздерін еуропалық өмірден, яғни Орал тауларынан Британ аралдарына дейінгі аралықтан айқын аңғаруға болады.

Рухани байлықтың басты ерекшеліктерінің бірі – сөз болып табылады. Бірінші кезекте мұндай сипаттар елдер мен халықтар атауында, есімдер мен тектер аттарында, географиялық атауларда анық байқалады. Мәселен, бүкіл Еуропада сөздер құрамында ғұн, сұн, күн деген сөздер бар аттар мен атаулар кең өріс алған. Оларда Ғұндабад, Ғұни, Ғұнтер (Гюнтер), Ғұнар, де Богун, Ғұнстейн, Бэла Кун, Фолькунг, Гунтарий, Гундикарий, Гунастр, Гунфальви, Кунегунда, Гундахар, Гунимунд, Гунтигис, Гунтерих, Гунерих және тағы басқа да есімдер мен тектер бар. Орыстарда Чугунов, Аргунов, Богун, Драгунский, Куневский, Гунареев, Гунарь, Гуня және т.б. есімдер мен тектер жиі кездеседі. Еуропадағы ғұн сөзіне қатысты географиялық атауларды бұдан бұрынырақта жазғанбыз.

Еуропаның географиялық атауларында түркі сөздерінің өте көп екендігі таңқаларлық құбылыстардың бірі. Олардың көп болатындығы соншалықты, тіпті, бір кітаптың көлеміне татиды. Біз Норвегиядағы бірнеше географиялық атаулармен ғана шектелейік.

Намысскуған қаласы

Домбас қаласы (Донбас)

Берген қаласы

Ордаль қаласы (Орда)

Карасион (Қарасүйек) қаласы

Кунес (Күн) қаласы

Алтаэльв (Алты ел) өзені

Альта (Алты) қаласы

Отта (Отау) қаласы

Хутинг (Құт) қаласы және т.б.

«Тюрские заимствования в английском языке» атты мақалада 400 түрік сөздері ағылшын тілінде орын алғаны айтылады. http://sophistikatedkids.com/turkic/32WritingHuns/Diggiz3Ru.htm Алыс Англияда қай жақтан және қалай сонша түрік сөздері енген? Ғұндардың Еуропада іздері қалғаны бізге күдік туғызбайды.

Ғұндар империясын билеген дулаттар Еуропа өміріне өзіндік үлестерін қосты. Олардың іс-әрекеттері мен қызмет белгілері еуропалық монархтардың, айтулы адамдарының және мемлекеттерінің мөрлерінде, елтаңбаларында көрінеді.

Герб сөзі поляк тілінде herb, немістің erbe – мұра деген мағынаны береді. http://www.genon.ru/GetAnswer.aspx?gid=2c09597c-7c1a-905b-0b92b2601e5e Біздің көзқарасымызша, бұл сөз түркі сөзінің түп тамырын аңғартады. Еру сөзі қосыла жүру, мұздың еруі деген мағынаны білдірсе, ерме – біреуге ұқсау, біреуге бейімделу деген мәнге ие.

Еуропада алғашқы гербтер X–XI ғасырларда пайда болды. Олар мөрлерде белгіленді. Герб дербес белгі ретінде XII ғасырда пайда болды, ал XIII ғасырда кең өріс алды.

Еуропа монархтарында, айтулы адамдары мен мемлекеттерінің гербтерінде дулаттар мен ғұндардың бүркіттерді, лашындарды, арыстандарды, өгіздерді, құзғындарды, қасқырларды, қарғаларды, аждаһаларды, аюларды, бұғыларды, иттерді, әтештерді және басқа да жануарларды бейнелейтін дәстүрлері одан әрі дамыды. Туларда, заттарда, тұмарларда, жартастағы суреттерден бұларды молынан табуға болады.

Елтаңбаларда табиғат құбылыстары: күнге, айға және өсімдіктер әлеміндегі түрлеріне де нақты орын табылды. Тәж, қару және сауыт-саймандар да кеңінен пайдаланылды. Осынау белгілердің бәрі ежелден-ақ дулаттар және ғұндар тарапынан символдық белгілер сияқты нақты түрде қолданысқа енді.

Астары көк алқаптағы алты алтын арыстаны бар қалқан Еуропадағы алғашқы герб болып есептеледі, ол Жоффруа V Көрікті Плантагенетке (1113–1151 ж.ж.), король Фульк Анжуйскийдің ұлы граф Анжу мен Мэнге тиесілі еді. Осынау эмальды бояулы бейне оның қабірінің басында сақталынған. Граф Жоффруа гербіні өзінің қайынатасы Англияның королі I Генрихтен оның қызы – император V Генрихтың жесірі Матильдаға үйленген тойында алған. Осыған байланысты барша мәліметтер ғаламтордың әртүрлі сайттарында орналасқан.

Дулаттардың таңбаларының суреттерде, гербтерде және қабірлерде көптеп кездесуіне байланысты Англияның королі Иоанн Безземельный Аттиланың арғы ұрпақтары болып табылады деп шамалаймыз. Айтпақшы, барша американдық президенттер, Мартин…

219-бет жетіспейді

Редакциялық ескертпе: ұсынылған кітап көшірмесінде 219-бет жоқ. 218-беттің соңындағы «Мартин…» деп үзіліп қалған сөйлемнің жалғасы және 220-бетте жалғасатын генеалогиялық тізімнің басы қолда жоқ. Жетіспейтін мәтін болжанып толықтырылмады. Төменде 220-беттегі тізімнің сақталған жалғасы берілді; бұл толық генеалогиялық тізбек емес.

220-беттегі генеалогиялық тізімнің жалғасы

Елизавета Рудланская, графиня Херефорд (1282–1316)

Уильям де Богун, Нортгемптонның 1-графы (1312–1360 ж.ж.)

Элизабет де Богун, графиня Арундел (1350–1385 ж.ж.)

Элизабет Фицалан, герцогиня Норфолк (1366–1425 ж.ж.)

Элизабет Уингфильд, герцогиня Норфолк (1402–1491 ж.ж.)

Элизабет Брэндон (Уингфильд)

Маргарет Элеанор Мэннинг (Брэндон)

Джон Мэннинг (Дауннан)

Джордж Мэннинг

Феб Уитерс (Мэннинг)

Мэри Блумфилд (Уитерс)

Мэри Данхэм (Блумфилд)

Бенджамин Данхэм

Джонатан Данхэм

Самуэл Данхэм

Якоб Данхэм

Якоб Макки Данхэм

Якоб Уильям Данхэм III

Ральф Уолдо Эмерсон Данхэм

Стенли Аморф Данхэм

Доктор Стэнли Энн Данхэм

Барак Обама, АҚШ-тың 44-ші президенті

Алексей Ниголов. «XX ғасырдың құпиялары» журналы. №50. 2016 жыл.

Сонымен Барак Обаманың арғы ата-бабасы анасы жағынан – Киевтің ұлы князы Лашын (Сокол), ол өз кезегінде дулат руындағы Аттиланың арғы ұрпақтарының бірі.

АҚШ-тың 45-ші президенті Дональд Трамптың генеалогиялық түп-тамыры

Рюрик, Новгородтың ұлы князы, (яғни дулат Лашын – Ә. Д.)

Игорь, Киевтің ұлы князы

Святослав I, Киевтің ұлы князы

Қасиетті Владимир, Киевтің ұлы князы

Ярослав Мудрый, Киевтің ұлы князы

Анна Ярославна, Франция королевасы

Филипп I, Франция королі

Людвиг VI Толстый, Франция королі

Петр, Константинополь императоры (1128–1183 ж.ж.)

Алис де Куртене (1160–1218 ж.ж.)

Изабелла Ангулем де Тайлефер (1188–1246 ж.ж.)

Генрих III, Англия королі (1206–1272 ж.ж.)

Эдуард Ұзын аяқты, Англия королі (1239–1307 ж.ж.)

Эдуард II, Англия королі (1284–1327 ж.ж.)

Эдуард III, Англия королі (1312–1377 ж.ж.)

Джон Гонт, герцог Ланкастерский (1340–1399 ж.ж.)

Джон Бофорт, Сомерсетскийдің 1-графы (1373–1410 ж.ж.)

Джоанна Бофарт, Шотландия королевасы (1404–1445 ж.ж.)

Джон Стюарт, Атоллдың 1-графы (1440–1512 ж.ж.)

Элизабет Стюарт

Элизабет Гордон, графиня Сазерленд (1509–1564 ж.ж.)

Александр Гордон, Сазерлендтың 12-графы

Джейн Гордон, леди

Дональд Маккей, Рилейдің 1-лорды

Анна Монро

Изабелла Маккей

Александр Маккей

Роберт Маккей, Хэлмдэридегі арендатор

Ансез Маккей, Кинлочбеадағы арендатор

Мэри Маккей

Дональд Маклауд, Уайтфилден, Тюрсодан ұзақ та емес

Екатерина Маклауд

Александр Маклауд

Малкольм (Калам) Маклауд

Мэри Энн Трамп (Маклауд)

Дональд Трамп, АҚШ-тың 45-ші президенті

Алексей Нилогов. «XX ғасырдың құпиялары» журналы. №50. 2016 жыл.

Сонымен, Дональд Трамптың арғы ата-бабалары анасы тарапынан – бұл ұлы Киев князы Лашын (Сокол), ол болса Аттиланың ұрпағы. Биліктің ең ұшар басына айтулы ата-бабалар ұрпағының келуі, шынында да, заңдылық па? Мұндай таңдау құқы кімнің еркі арқылы жүзеге асырылады? Аттила және оның ұрпақтары адамдарды мәңгі билеуге жоғарыдан жіберілген бе?

СУРЕТТЕР МЕН ТҮСІНДІРМЕЛЕР

ДЕРЕККӨЗ ЕСКЕРТПЕСІ

Дереккөз: пайдаланушы ұсынған «Дулаттар» кітабының 211–222 (222: келесі тақырыпқа дейін); 219-бет жоқ; 216-бет бір рет алынды-беттері. Тарихи, тектік, тілдік тұжырымдар мен сурет түсіндірмелері түпнұсқа авторының көзқарасы ретінде берілді; редакцияның тәуелсіз тексеру қорытындысы емес. Түпнұсқадағы кезеңге қатысты «қазір», сандық мәліметтер және өзге деректер қазіргі жағдай туралы жаңартылған ақпарат болып саналмайды.