ҰЛЫ ЖҮЗ ТАЙПАСЫ АҚАРЫСТАН БАСТАЛАДЫ

Ақарыстан Кейкі би, содан Төбей би. Төбейдің Майқы би, Қоғам, Мекіре, Құйылдыр деген төрт баласы бар. Соның Майқысынан Бақтияр мен Бақадыр. Бақтиярдан Ойсын мен Үйсін.

Сейді МЫРЗАТАЙҰЛЫ

Ойсын ұрпақтары өз шежіресін хан Жәнібектің (Редакциядан: Бұл қай Жәнібек екені белгісіз. Соңғы зерттеулерге қарағанда қазақтың алғашқы ханы болған Әз-Жәнібек емес) билігі жүрген жылдардан бастайды. Жәнібек өзінің хандығын күшейту үшін өзге әулеттерге, руға, тайпаларға үстемдік, зорлық жасау бағытында жүргізді. Осындай қақтығысудан зардап шеккен сол кездегі Қаратау өңірін жайлаған ықпалды тайпаның бірі Бақтиярдан таралған Ойсын тармағы болды. Қастандықпен қапыда қазаға ұшыраған Ойсын ұрпақтарынан жетім бала, жесір қатын жан-жаққа ыдырап, аяғы жеткен жерден пана іздейді. Олар Бәйдібек баба және Жалайыр, Қаңлы бірлестіктері еді.



Міне осындай жағдайдан Ойсын ұрпақтары өздерінің арғы дәуірдегі шежірелерін жалғастыратын адамдарынан ажырап қалғандықтан Ойсын ұрпақтары жайлы шежіре көмескіленген. Сіргелі ішіндегі Ақкөңірдек Әбдірайым қалпенің ел арасына тарап кеткен жазбаша шежіресінен Қайшылы Әлімбай жазып алған нұсқасында Ойсынның үлкен ұлы Әліханнан Арыстан батыр, одан Бораш мырза. Бораш мырзаны айтушылардың көпшілігі Ойсынның баласы десе, келесі бірінде Бораштың Ойсынның шөбересі деп те атайды. Негізінен алып қарағанда Ойсынның шөбересі Бәйдібек бимен тұтас келетінін мына кестеден байқауға болады.


Бақтияр

Ойсын

|

Әліхан

Арыстан батыр

Бораш мырза

Үйсін

Ақсақал

|

Қараша би

Бәйдібек би



– 108 –

Ойсынның Әлихан, Түбек, Тұрманбет, Жалманбет, Нұрымбет, Құлымбет, Жұрымбет, Жарымбет, Байымбет, Боқырған, Байгел, Жарас, Жанас, Шолақ, Қараш, Манас, Әмірбек, Тыныбек, Шыныбек, Нұрбек, Иманбек, Аманжол, Қыдырбай, Қосақбай, Алшынбай, Қарқын, Садық, Сарыбек, Сыдық, Тура деген балалары болған деп Әбдірайымның шежіресінде көрсетілген. Әлиханнан Арыстан.



Одан Бораш, Боқаш, Тоқаш, Алаш. Бораштың үлкен баласы кіші жүздегі (Алшын руы) нағашысы Қыдырбай деген дәулетті адамның қолында өседі. Екінші баласы Көңірдек нағашысы хан Жәнібектің қонысында өмірге келеді. Ата қоныста отырған Тұрымбеттің Манап баласы, Сырымбеттің Нан баласы үш ерден қалған үш тұяқ делініп үш таңбаға ие болғандықтан үш таңбалы деп аталады.



Бораштан Құбасай мен Көңірдектің Уылдырық (лақап аты Қаракөңірдек), Буылдырық (Ақкөңірдек) деген екі баласы болған. Көңірдектің Буылдырық баласы шал мен кемпірдің қара шаңырағында (Қараша үйде) отырып қалғандықтан Қаракөңірдек деп аталып кеткен.


Ақкөңірдектің ұраны Тайлақ, таңбасы сірге, кейде қурай.


– 109 –