Қарақойлы — Шуылдақ. 1-бөлім: тексерілген 79 бет — 6–10-беттер

Ақындар, жазушылар, журналистер Кенжебай, Ердесбек Әшенов, Көлбай Жүгінісов, Өтебай Қалыбайұлы, Молдияр, Сабырбек Нұрманұлы, Даниярбек Дүйсенбаев, Тұрар Байсариев. Білім беру саласының қайраткерлері Ізетбек Ташев, Асан Қалдарбеков, Сламхан Жақсылықов. Өндіріс қайраткерлері Руслан Бексейітов, Асылбек Дәуірбаев, Жорабек Қалтаев, Құрманәлі Шәдірманұлы. Кәсіпкерлер Мейрамәлі Абдрахманов, Айтжан Батырханов, Спабек Истанбек, Әбдімүтәліп Сапаров, Әсет Тілеулесов. Спортшылар Сабыржан Батырханов, Руслан Қаңлыбаев, Ғани Медетбеков. Д. Дүйсенбаев «Дос би ұрпақтары» (шуылдақ шежіресі) кітабынан алынған САРЫНЫҢ ҰРПАҚТАРЫ Сары — ұлдары — Райымбек, Жолымбек. Сары 1598 жылы сегізінші сәуірде Ташкентте туды. Бұхарада Мир-Араб медресесінде оқыды, үлкен білім алды. Елдің қоғамдық-әлеуметтік өміріне араласып, билердің тәрбиесімен кемелденді. Сарының анасы Бибісара — Ташкенттің дәулетті адамы Тәжімұраттың қызы. Бибісара реңі ақсары, ірі денелі, сабырлы, білімді, істің ақырын тосып, кең ойланатын кісі болды. Осы қасиет анадан баласы Сарыға молынан ауысты. Сары әкесі Досбидің тапсырмасымен 1627 жылғы жазда Тараз, Жетісу өңіріне сапарға аттанды. Қасына інілері Шәмші, Алғара және біраз нөкер ертіп алды. Бәйдібек бабадан тарайтын Шапырашты елінің арасында болып, сый-сияпат көрді. Жері кең, жайлауы мол, суы дархан бұл жасыл өлке Сарыға ұнады. Сары Есім ханның тікелей нұсқауымен әкесі Досбидің орнына би болып тағайындалды. Қарауына бұрынғы Бозсу, Шыршық, Шымған тауы алабымен бірге Зеңгіата, Тойтөбе аймағындағы елдерді де қосып берді. Сосын кешікпей Тойтөбе төңірегінде тұратын Тоқберді деген бидің қызы Қарлығашқа үйленді. Одан — Райымбек, Жолымбек туды. ТАРИХ OCR жұмыс нұсқасы • кітап 434-бет • түпнұсқа PDF 6/200

Досбидің алты баласынан таралған ұрпақ неше атаға жеткеніне қарамастан, әлі күнге дейін қыз алыспайды. Сарының өсиет етуі бойынша бұл алты ата ұрпақтарында туыстық дәстүр сақталып қалды. Сары 1685 жылы он алтыншы мамырда қайтыс болды. Енді Сарыдан шығатын Райымбек тармағын зерттеп жіктейміз. РАЙЫМБЕК ТАРМАҒЫ Райымбек — ұлдары — Самұрат, Сапалат, Қазанғап, Оразбақ. САРЫ — Райымбек 1630 жылы Ташкентте туды. Оның ұлдары — Қазанғап, Оразбақ ұрпақтары Зеңгіата қыстағына, жыңғылды өзені бойына қоныстанды, диқаншылықпен айналысып, мал өсірді. Самұрат, Сапалат Ташкентте қалып, кейін ұрпақтары Шыршық аңғарын, Бозсу өңірін, Шорбазар атырабын мекендеді. Райымбек медреседе оқып, араби білім алды. Мешітсофысы болды. Билер алқасы мәжілісіне қатысты. Ел ішіндегі дау-дамайды шешуге РАЙЫМБЕК араласты. Мешіт софысы Файзолланың қызы — Қаракөзге үйленді. Ол да араби білім алған ірі дамолла еді. Райымбек 1693 жылы қайтыс болды. Самұрат — ұлдары — Құрман, Дүрмен, Әбілсейіт, Омарсейіт. Самұрат 1653 жылы Ташкентте туды. Омарсейіттің ұрпағы Қостанай облысында. Самұраттың кіші әйелі Айымхан — Арғын ішіндегі Сүйіндік атасының қызы. Төркін жұртына барғанда Айымхан кенеттен қайтыс болып, сонда жерленеді. Анасының жылы өткен соң Әбілсейіт елге қайтып, Омарсейітті нағашы жұрты алып қалады. Ол Арғын елінде үйленіп, ұрпақ шашты. Ал, Әбілсейіт ұрпағы Хорезм өңірінде. Өйткені, Әбілсейіт Сейіт Жаббар деген ұлысбегінің қызы Түкенге үйленіп, сонда қалып қойған еді. Самұрат 1724 жылы дүниеден өтті. Құрман — ұлдары — Байсал, Жанкісі, Дәуім. Құрман 1675 жылы Ташкентте туды. Ұзақ жыл қазы қызметін атқарды. Малы Шымған тауы бөктерін жайылады. 1723–1729 жылдары Жоңғар шапқыншылығы елді есеңгіретіп кетті. Жау Ташкент қаласын басып алып, жайлаудағы малды олжалады. Жоңғарлармен соғыста он жеті туысы шейіт болды. Құрман қасына біраз нөкер ертіп, Шымкенке келді. Қаланың маңындағы жерлерді аралап көрді. Бұл өңір оған қатты ұнады. Көмештің көзді бастауынан атқылап жатқан мол суды көріп, егіншілікке, мал өсіруге қолайлы аймақ екенін аңғарды. Кешікпей, 1743 жылы Құрман ұлы Дәуімді көшіріп әкеп, Көмеш бойындағы Бүгілге қоныстанады. Бүгілден екі шақырым жердегі Төрткүл төбе үстіне шатырын тікті. Адамдарды қоныстандыру осы жерден басқарылды. Байсал Ташкентте қалып, әкесінің орнын бас- ¹ Шуылдақ шежіресінің негізін қалаған Данияр-Бек Дүйсенбаевтың «Дос би ұрпақтары» кітабы. Бұл еңбекке біраз өзгерістер мен толықтырулар енгіздік. OCR жұмыс нұсқасы • кітап 435-бет • түпнұсқа PDF 7/200

ты. Қазылық, билік қызметті жалғастырды. Көмешке көшіп келген жылы Құрман елу сегіз жаста еді, 1779 жылы дүниеден өтті. Байсал — ұлдары — Барлыбай, Қозыке, Жаманғара, Қойсүгір. Байсал 1708 жылы Ташкентте туды. Жиырма жасқа толғанда әкесі оған ел билігі қызметін тапсырды. Ташкент билеушісімен арадағы қарым-қатынас жақсы болды. Шымған тауы алабын жайлау етіп, төрт түлікті түгел өсірді. Байсал 1768 жылы қайтыс болды. Барлыбай әулеті Барлыбай — ұлдары — Сатыбалды, Кенжеәлі, Тасыбек, Қамысбек. Барлыбай 1736 жылы Ташкентте туды. Медреседе оқып, араби білім алды. Оқуын Бұхарада жалғастырды, кейін Ташкентке келіп, қазылық қызметке кірісті. Отызды орталаған кезінде Көмешке келді. Оған себеп: Құрман жүз төрт жасында қайтыс болды. Шымкент өңіріндегі ағайындарға ендігі басшылық іс Барлыбайға лайықты деп табылды. Барлыбай Көмешке келісімен, келешек ұрпақ үшін игі еңбек етті. Әуелі Көмештің аңғарынан арық қазып, су шығару жоспарланды. Күнгей беттен қазылған арна — Сары арық деп аталды. Оны қазуға жүз қырық жігіт тұрақты қатысты. Елдің өзге азаматтары да қол ұшын берді. Сатыбалды — Барлыбайдың тұңғыш баласы — ұлдары — Аққұс, Шүрек, Мәутек, Қисық, Жарты. Сатыбалды 1775 жылы Көмеште туды. Барлыбайдың отыз тоғыз жасында көрген тұңғыш ұл перзенті. Ташкентте оқып, араби білім алды. Көмеш, Ақсу аймағындағы елдерге билік жүргізді. Сатыбалды 1870 жылы қайтыс болды. Аққұс — ұлдары — Шарнақ, Шарбақ, Шолақ. Аққұс 1806 жылы Көмеште туды. Елдегі мектепте сауат ашып, кейін Бұхарада медресе бітірді. Аққұс жазушылық өнермен шұғылданды. Ел тағдыры, ұрпақ болашағы секілді істерге араласты. Досби шежіресін толықтырды. Оның кең ауқымды, жаңа жүйелі нұсқасын жасады. Боралтай тауы бауырына жаңа қоныс салған екі ата Сары ұрпағына ел ағасы АққұсБАРЛЫБАЙ басшылық жасады. — Шарнақ — ұлдары — Сүттібай, Байназар, Жиынбай, Елубай. Дүйсенбай — ұлдары — Аманкелді, Данияр-Бек, Құдияр-Бек. Сүттібайдың екінші ұлы Дүйсенбай 1887 жылы 24 сәуірде Теректі қыстағында туды.РАЙЫМБЕК Күлтөрехан ишаннан оқып, араби сауатын ашты. Орта бойлы, денесі мығым, қой көзді, қоңыр — дауысты ашық үнді кісі болатын. Дүйсенбай жасынан ән-әуенге, өлең-дастанға құмар болды. Атақты ақын ОрынбайСАРЫ Жолдасұлы қанатының астына алып, шәкірт етті. OCR жұмыс нұсқасы • кітап 436-бет • түпнұсқа PDF 8/200

1907–1924 жылдары Орынбаймен бірге жүріп, одан ақындық өнердің тағылымдарын алды. Дүйсенбай ата өзінің туған елінде Теректі әулие түбінде 1983 жылы маусымның жиырма төртінші жұлдызында сағат кешкі сегізден он бес минөт өткенде дүние салды. Сүйегі Кішібұлақтың Боралдай өзеніне құйылар тұсындағы күнгей бетке Шуылдақтар зиратына қойылды. Бейсенбінің кешінде дүниеден өтіп, жұма күні жамбасы жерге тиді. Данияр-Бек — ұлдары — Абылай, Замир, Ханафия, Зейнолла, Сейфолла. САРЫ Дүйсенбайдың Көкшайымнан туған үлкен ұлы Данияр-Бек 1936 жылы ақпанның оныншы — жұлдызында Теректі қыстағында туды. Ханафия — ұлдары — Қуаныш, Шерхан. Құдияр-Бек — ұлдары — Әділхан, Есімхан, Батихан, Сабырхан. РАЙЫМБЕК Әділхан — ұлы — Абылайхан. — Есімхан — ұлдары — Асылбек, Қуаныш. Сабырхан — ұлы — Олжас. Шарбақ — ұлдары — Айдар, Санжар. БАРЛЫБАЙ Санжардың ұрпағы зерттелген жоқ. Ал, Айдар Дүрмен ауылына тұрақты қоныс тепті. Айдар — ұлдары — Мырзахмет, Жұмабай, Әшірбай. Айдар атақты ғұлама Аққұстың немересі, ортаншы ұлы Шарбақтың баласы. 1871 жылы Дүрмен қыстағында туды. Мырзахмет — ұлдары — Сартай, Құлмырза. Сартай — ұлы — Әбдісаттар. Әбдісаттар — ұлдары — Әбдімүтәліп, Әбдіғаппар. Құлмырза — ұлдары — Ермек, Құсан. Жұмабай — ұлы — Байсейіт. Байсейіт — ұлдары — Нышанбай, Әдіхан, Бүрлібай, Төлен. Нышанбай — ұлдары — Ислам, Рүстем. Әдіхан — ұлдары — Икрам, Бақтияр. Бүрлібай — ұлдары — Қайрат, Талғат. OCR жұмыс нұсқасы • кітап 437-бет • түпнұсқа PDF 9/200

Төлен — ұлдары — Бердалы, Бегалы. Әшірбай — ұлдары — Мақат, Ақынша. Мақат — ұлы — Қалмағамбет. Ақынша — ұлы — Тұрсынбай. Тұрсынбай — ұлы — Әлішер. Шолақ Рақымберді — Аққұстың үшінші баласы. Жетімшоқы бөктерінде туды. 1839–1865 жылдары өмір сүрді. Патша әскерінің құрамына қосылып, Ташкентте Құдияр ханның ордасын қорғауға қатысты. Сонда мерт болды. Шүрек — ұлдары — Асан, Үсен, Мұсабек. Асан — ұлы — Бозай. Бозай — ұлдары — Барқыбай, Қартабай, Түгелбай. Барқыбай — ұлдары — Алтынбек, Болысбек, Парымбек, Мейрамбек, Қуанышбек, Тәттібек, Бақыт, Нақып. Болысбек — ұлдары — Нарбек, Шырынбек, Әлішер, Қонысбек. Әлішер — ұлы — Ұлан. Парымбек — ұлдары — Есжан, Шоқан, Серік. Мейрамбек — ұлдары — Есенғали, Бекқали. Түгелбай — ұлы — Оразалы. Оразалы — ұлдары — Жасұлан, Ерлан. Үсен — ұлы — Босынбай. Босынбай — ұлдары — Шалабай, Балабай. Мұсабек — ұлы — Серікбай. Серікбай — ұлдары — Мархабай, Әдіхан.БАРЛЫБАЙ — РАЙЫМБЕК — САРЫ OCR жұмыс нұсқасы • кітап 438-бет • түпнұсқа PDF 10/200