Ақмырза әулеті (Құлшығаш) — 166–170-беттер

жастайынан, қарапайым механизаторлықтан бастаған. Кейіннен агрономдық қызмет атқарады. Комсомол-жастар бригадасына жетекшілік етеді. Аға агроном қызметінде жүргенде зор ұйымдастырушылық қабілетімен ерекше көзге түседі. Ал, 1957 жылы жаңадан құрылған Киров ауданы „Мақталы" совхозында бөлімше басқарушысы, ал 1961 жылдан бастап шаруашылық директоры болды. Сол жылдары ОҚО үш ауданы – Мақтаарал, Киров, Жетісай Өзбекстан қарамағына өткізілген болатын. Жергілікті халықтың арасында наразылық туып, орталыққа арыз-шағымдар жазылып, қайтадан Қазақстанға өту мəселесі қозғалып жатты. Сырдария облысының, кейбір аудан, шаруашылық басшылары халықтың арасында іріткі салып, Мəскеуге: «Біздің Өзбекстанда қалғымыз келеді. Олар үлкен қамқорлық жасап жатыр. Жағдайымыз жақсы» деген хаттар ұйымдастырумен болды. Сол жылы облыс мақта тапсыру жоспарын орындай алмайды. Жұмысшылар, мектеп оқушылары желтоқсанның ең соңғы күніне дейін мақта терді. Халық шаршап, əбіржіп кеткен еді. «Мақталы» совхозы облыста алғашқылардың бірі болып, жоспарды 161 пайызға орындаған. Билікке наразылық ретінде, шаруашылық басшысы жоғары жақпен келіспей мақтасы терілген алқаптардың жерін айдатып тастайды. Сол күннен бастап тексеріс басталады. Айдалған жерлерді қазып, мақта қалдықтарын іздеп əлекке түседі. Оларға ерегіскен Жолдасбек Сүлейменов айдалған жерге су қойдырып жібереді. Жоғарыдан келген тексерістерге құлақ аспайды. Партияның солақай саясатына мойынсынбай, наразылық ретінде жұмыстан өз еркімен арыз жазып, директорлық қызметті тастап кетеді. Билік Жолдасбек Сүлейменовтың халық арасында беделінің күштілігінен сескеніп, қудалауды бəсеңсітеді. Бірақ Жолдасбек алған бағытынан қайтпайды. Ал, 1969-1975 жылдар аралығында аудандық „Қазақауылшаруашылығы- техникасы" бірлестігінің басқарушысы, одан кейін өмірінің соңғы жылдарына дейін жаңа ұйымдасқан «Қоғалы» қаракөл қой совхозының директоры қызметін атқарды. Ленин жəне «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Өз ісінің қыр-сырын жетік меңгерген Жолдасбек Сүлейменов қай салада еңбек етсе де, көпшілік көңілінен шығып, ел алғысын арқалаған, əділ де адал басшы, білікті маман, шебер ұйымдастырушы бола білді. Ол «мал шаруашылығы — табыссыз» деген жаңсақ пікірді жоққа шығарды. «Қоғалы» совхозы алғашқы құрылған жылдың өзінен-ақ, табыс көрсеткіші алдыңғы қатарлы ұжымға айналды. Сондай-ақ, төрт-бес жылдың ішінде республикаға танымал, іргелі шаруашылық- тардың қатарына қосылып, мал басын 80 мыңға жеткізеді. Жолдасбек Сүлейменовтің ел игілігіне жасаған ізгі ниетті істері мол-ақ. Мырзашөлді гүлденген, берекелі аймаққа айналдыруға, халықты ауыл шаруашы- лығымен айналысуына, елді-мекендерді көркейту жұмыстарына, сондай-ақ шопандар жағдайын жақсарту жолында еселі еңбек етті. Ел бірлігін сақтау, өзбекстанда қалған жерлерді Қазақстанға қайтарылуы жолында көп жұмыстар істеді. Ағайындардың басын біріктіріп, жастардың жұмыс бабында өсуіне қамқор болды. Бүгінде „Қоғалы" кеңшарындағы орта мектеп Жолдасбек Сүлейменовтің есімімен аталады. 166

Тұрсынбайұлы Тұтқабай – (1930-1997ж.ж.) Қазіргі Жетісай ауданы, Алшынбай ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын 1947 жылы бастап, Жетісай, Мақтаарал аудандарында колхозда бухгалтер, бас бухгалтер қызметтерін атқарды. 1962-1963 жылдары Абай колхозының төрағасы. 1963-1971 жылдары үш ауданның Өзбекстанға өтіп кетуі салдарынан Тұтқабай Сырдария облысы, Фарш ауданы атқару комитеті төрағасының орынбасары, ал 1971-1976 жылдары Жызақ облысы, Мырзашөл ауданы “Ташкент” совхозының директоры қызметінде болды. Ал, 1976- 1978 жылдары “Достықсовхозстрой” тресі басқарушысының орынбасары, 1978- 1980 жылдары Мырзашөл ауданы тұтынушылар одағының төрағасы, 1980-1985 жылдары Арнасай ауданына қарасты “Василевский” совхозының директоры. Ол зейнеткерлікке шыққанға дейін Мырзашөл аудандық агроөнеркəсіп ұйымы төрағасының орынбасары болып жұмыс істейді. Тұтқабай Тұрсынбайұлы жұмыста іскер, ағайынға бауырмашыл, өнер адамдарына жақын болған. Тұтқабайдың дастарханынан Өзбекстан Комунистік партиясының бірінші хатшысы Ш.Рашидов, Қазақтың Ұлы жазушысы М.Əуезов, данқты қолбасшы Б.Момышұлы дəм татып, араласып тұрған. 1959 жылы Мұхтар Əуезов Оңтүстікке келген сапарында Тұтқабайдың үйінде арнайы қонақта болған. Жазушының “Өскен өркен” романының кейіпкерлерінің бірі Айсұлу Тұтқабайдың жұбайының есімімен аталған. Мұхтар Əуезов ағамыз өзінің əйеліне арнап: - Валентина, Оңтүстіктен бір жақсы досымды таптым, аты Тұтқабай. Мен болайын-болмайын, сыйлы қонағың ретінде қабыл ал, - деп жазып, жазылған қағазды Тұтқабайға ұстатады. Осындай ұлы адам берген баға халық жүрегінен шыққан сүйіспеншіліктің бірден-бір сипаты іспеттес. Тұтқабай Тұрсынбайұлының еңбегі жоғары бағаланып, 1972, 1975 жылдары екі рет “Еңбек Қызыл Ту” орденімен марапатталады. Ол ауыр науқастан 1997 жылы қайтыс болады. Тасқараев Тəжіхан – (1929-2012 ж.) Отырар ауданының «Көксарай» ауылында туған. Алғашқы еңбек жолын көмекші шопан болып бастаған. 1949 жылы аға шопан, 1954 жылы мал шаруашылығында жеткен жетістіктері үшін ҚазКСР Жоғарғы кеңесінің Құрмет грамотасымен, 1956 жылы «Социалистік жарыс жеңімпазы» төсбелгісімен марапатталды. Мал шаруашылығындағы көп жылғы ерен еңбегі бағаланып, «Кұрмет Белгісі», «Еңбек Қызыл Ту», ордендерімен марапатталды. 1959 жəне одан кейінгі жылдары облыстық советке екі рет депутат болып сайланды. Сонымен бірге, Қаз КСР Жоғарғы кеңесінің депутаты жəне Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің мүшесі. Отырар ауданының құрметті азаматы. Омарұлы Əдəһəм Жаңбыртегі - (1912-1995 ж) Оңтүстік Қазақстан облысы, Арыс ауданы, Жаңаарық (қазіргі Б.С.Оңтаев) ауылында дүниеге келген. Əкесі Омар 7 жасар ұлын мұсылманша сауат ашуға медресеге жəне ауыл мектебіне білім алуға оқуға береді. 1926 жылы 7 сыныпты бітіргеннен кейін, Фрунзе Заң техникумына түседі. Техникумда өте жақсы оқып, жоғары стипендия алады. Ал жазғы демалыс кездерінде үйіне əкесі мен анасына келіп, колхозда жұмыс істейді. 1930 жылдан 167

бастап Джалал-Абад қаласында тергеуші болып жұмысқа кіріседі. Қызмет пен оқуды қатар алып жүріп, Əдəһəм Омаров 1937 жылы Ташкенттегі Орта Азия университеті Заң факультетіне оқуға түсіп, заңгер мамандығын алып шығады. Қырғыз ССР-ның Ош облыстық прокуратурасында прокурор, одан кейінгі жылдары Қырғыз Республикалық бас прокуратурасында ерекше бөлімін басқарады. Бас прокурордың орынбасары қызметтерін атқарады. Ел басына күн туғанда Отанын қорғауға аттанады. 1941 жылы Полк мектебін, əскери учелищені бітіріп, офицер шенін алады. Ұлы Отан соғысын жеңіспен аяқтап, 1946 жылы туған жеріне келеді. Соғыстан кейінгі жылдары Оңтүстік Қазақстан облысының Сарыағаш, Келес, Түлкібас, Арыс аудандарының прокуратура, сот, адвокатура салаларында еңбек етті. Осындай жігерлі, азаматтық еңбегі, заңгерге тəн берік ұстанымы мен талабына сай қызметі жəне атқарған жетістіктері үшін Ұлы Отан соғысының ардагері – Əдəһəм Омаров Мемлекеттік, Республикалық жəне облыстық марапаттардың иегері. Əдəһəм мен жұбайы Күлзия Темірқызы екеуінің отбасынан төрт ұл, төрт қыз тəрбиеленіп, олардан он екі немерелері, он шөберелері бар. Қыздары Мархабат пен Зухра елге танымал ұстаздар Ұл-қыздарының бəрі де жоғары білімді, елге сыйлы азаматтар болып өсті. Үлкен ұлы Асқар Бүкілодақтық Мəскеу жеңіл жəне тағам өнеркəсібі технологиялық иститутының инженер-технолог факультетін бітіріп, көп жылдар Алматы қаласында, кейін Оңтүстік Қазақстан облысының Бөген, Сарыағаш аудандарында өз мамандығы бойынша басшы қызметтерді атқарды. Исламбек Ташкент инженерлік теміржол институтының инженер-механик мамандығын бітіріп, біраз жыл мемлекеттік қызметте жемісті еңбек етті. Арыс қалалық комсомол комитетінің бірінші хатшысы, Шымкент қалалық жəне облыстық партия комитеттерінде жауапты қызметтер атқарды. Шымкент қаласының əкімдігінде аппарат, қалалық əкімдіктің көркейту, коммуналдық шаруашылық департаментінің жəне Абай ауданының басшысы болды. Шымкент қаласының Локомотив депосында жəне Алматы қаласы Əкімдігінің «Метрополитен» коммуналдық мемлекеттік кəсіпорнында да басшы қызыметтерде болды. Соңғы кезде «Алматы қаласы мəдениет, спорт жəне полиграфия қызметкерлерінің Жергілікті «РУХАНИЯТ» кəсіподағы» Қоғамдық Бірлестігінің төрағасы болып қызмет атқарады. Əдəһəм қадір қасиетімен, өнегелі, өмірімен жас ұрпаққа ғибрат болар толайым талғаммен жақсы қартая білген, мақсаты биік, зиялы тұлға болды. Төрегелдиев Сейтжаппар - (1932-2009 ж.) Оңтүстік Қазақстан обылысы, Отырар ауданы, «Көксарай» ауылында дүниеге келген. “Мақтаарал ауданының құрметті азаматы” марапатының иегері. Секеңнің Мырзашөл өңірінде сый-құрметке бөленуінің басты себебі ел ішінде болып жатқан дау-дамайларды екі жақты келістіріп, заң орындарына жеткізбей шешіп беруі болатын. Ол кісінің кереметтілігі соншалық адам бойындағы жақсы қасиеттерді өзінің даналық сөздерімен оята білуі, істеген теріс 168

қылықтарын өз ар-ұятының таразысына салдырып, кешірімді болуға иландыратындығында еді. Екі жақтың дауын дер кезінде шешіп, бірін кешірім сұратып, айыбын төлетсе, екіншісі бұл жағдайға өзінің келісімін беріп, ризашылығын білдіріп отырған. Секеңнің осындай даулы азаматтық істерді заңға жеткізбей шешу (медиатор) көрегендік, данагөй бастамасы, бүгінгі заңдарда, азаматтық процессуалдық кодексте, қылмыстық процессуалдық кодексте қажеттілігі негізінде орын тауып отыр. Данагөй ағамыз, сауапты істермен де айналысып, екімыңыншы жылдары бүкіл Мырзашөл өңірінің бас ауруына айналған, Сырдария өзенінің үстінен өңірді облыс орталығы - Шымкент қаласымен байланыстыратын көпір салу мəселесіне мұрындық болуы. Көпірдің елге қажеттілігін Елбасымызға дүйім халықтың алдында “Дат – Елбасы, Аса Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Дария үстінен көпір салып беріп, елдің мұқтажынан шығарып, дүйім жұрттың алғысын алыңыз” - деп өтінуі, осы əңгімеден соң Елбасының əмірімен көпір құрылысының жобасы жасалынып, артынша салынып біткені, Сейтжаппар ақсақалдың ерен еңбегінің жемісі еді. Мырзашөл өңірінің адамдары Секеңнің осы азаматтығын əлі күнге дейін мақтанышпен айтып жүр. Əрбір мұсылманның үлкен арманы, парызы болып саналатын қажылық сапарына барып, бұл сапарға жалғыз аттанбай, өзінің жары “Батыр ана” алқасының иегері Күлбараш жеңгемізді де алып барып, имандылықтың үлкен мəртебесіне бөленген жан. “Қажылық жолы - имандылықтың ең биік шыңы” – деп өз ұрпағына насихат айтып жүретін көкеміз, туған жері “Көксарай” ауылында Алланың үйін - мешіт салдырып, ел игілігіне бергені қуанарлық жағдай. Осы мешіт бүгінгі таңда бір қауым елдің тəуіп етіп, Пайғамбарымызға, өтіп кеткен ата-бабалар рухына құран бағыштайтын - имандылықтын үлкен кең сарайы болып отыр. Қалдыханұлы Нарбек – (1930-2018 ж.ж.) Қызылқұм ауданы, Көксарай елді мекенінде дүниеге келген. Орта мектепті Арыс қаласында бітіріп, Ташкенттегі политехникалық институтта оқып, инженер-механик мамандығын алып шығады. Еңбек жолын Сайрам ауданындағы «Задария» МТС-де инженер-контролёр мамандығынан бастап, Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы басқармасында бас инженер, облыстық бақылау комитетінің нұсқаушысы, облыстық мал бордақылау тресінде бас инженер, «Совхозремстрой» тресінде бастықтың орынбасары, сонымен қатар, ұзақ жылдар облыстық «КАМАЗцентр» мекемесінің бастығы болып қызмет атқарған. Нарбек Қалдыханұлы ағайын арасында беделді, көптеген шешімі шешілмей жатқан мəселелерге белсене араласып, ақыл-кеңесін беріп, қолдау көрсетіп жүретін. Оның əсіресе, 1992-1995 жылдары Ұзын Ата кесенесін қалпына келтіруде, Ақмырза бабамызға, Жезбике мен Қалампыр аналарымызға кесене салуда, айналасын абаттандыру, жол салу жымыстарына белсене араласты. Өз техникасын жұмылдырып, құрылысқа керекті көп мөлшердегі материялдарды тасытты. Қыруар қаржы шығарды. Ағайындар үшін, Ақмырза əулетінің шежіресін жазуда алғаш рет Құлшығаш əулетінің ел сыйлаған, бахуатты азаматтарының басын қосып, мал шалып, бабалар 169

рухына құран оқытты. Шежіре жазамын деп келген Бектас Бейісбековке қаражат жинастырып, кітаптың дайындалуына көп септігін тигізді. Көкеміз Қашипа жеңгемізбен 1957 жылы үйленіп, үш ұл тəрбиелеп, 14 немере, 9 шөбере сүйген. Ұлдары да əке жолын қуып, əр түрлі салада қызмет атқаруда. Қожамұратов Сəтбек – 1936 жылы 10 қазанда Оңтүстік Қазақстан облысының Киров ауданындағы «Еңбекші» ұжымшарында дүниеге келген. Ол 1959 жылы Қазақ Халық шаруашылығы кеңесінің қарарымен Қарағанды цемент зауытының шебері, цех бастығының орынбасары, шифер цехының бастығы болды. 1962-1965 жылдары Душанбе цемент-шифер комбинатында цех бастығы, бас инженердің орынбасары, 1965-1971 жылдары Шымкент асбест-цемент конструкциялары комбинатының лаборатория бастығы, өндірістік техника бөлімінің бастығы, шифер цехының бастығы қызметтерін атқарды. 1971 жылғы қазан айында Түркіменстанның Безмейін қаласындағы Түркімен КСР-інің 50 жылдығы атындағы құрылыс материалдары комбинатының директорлығына бекітілді. 1976 жылы осы комбинаттың бас директоры жəне Түркіменстан Құрылыс материалдары министрлігінің төралқа мүшесі болып тағайындалады. 1980-1990 жылдары Қазақстан Құрылыс материалдары министрлігі «Қазцемент» өндірістік бірлестігінің бас инженері, «Қазцемремонт» мамандандырылған кəсіпорнының директоры, Састөбе түрлі-түсті цемент зауытының директоры болды. 1990 жылдың наурыз айынан Шымкент цемент зауытының, яғни, қазіргі «Шымкентцемент» ұжымдық кəсіпорнының директоры. Қосмамбетов Төлебек – 1947 жылы Арыс қаласында туған. Орта мектепті 1963 жылы бітірген. 1967 жылы Алматы Халық шаруашылығы институтын бітірген. Арыс қалалық атқару комитетінде жауапты қызмет атқарып, ОҚ облыстық қаржы басқармасында, облыстық демографиялық жəне көші-қон басқармаларын басқарған. Бірнеше рет ҚР Парламенті Мəжілісінің депутаты болды. Парламент Мəжілісінің қаржы жəне бюджет жөніндегі комитетінің мүшесі болды. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша «Нұр Отан» партиясы саяси кеңесінің мүшесі, «Құрмет» орденінің иегері, «Қазақстан темір жолына 100 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Парламентіне 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы» мерекелік медальдарымен жəне ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапатталған. Арыс қаласының, Отырар мен Шардара аудандарының құрметті азаматы. Елінің біртуар қалаулы азаматы. Орынбаев Ербол -1971 жылы 29 маусымда Шымкент қаласында туған. Мемлекет жəне қоғам қайраткері. 1996-1998 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары болды. 1998-2001 жылдары Стратегиялық жоспарлау жəне реформалар жөніндегі агенттікте, Президент Əкімшілігінде, Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттікте қызмет атқарды. 2004 жылдың сəуірінен ҚР Президенті Əкімшілігі жетекшісінің орынбасары, 2005 жылдан Əлеуметтік-экономикалық талдау бөлімінің 170