Ақмырза әулеті (Құлшығаш) — 171–175-беттер

меңгерушісі, 2006 жылдан Президент Əкімшілігі жетекшісінің орынбасары, 2007 жылдың қаңтарынан ҚР Премьер-министрі кеңсесінің жетекшісі. 2008-2013 жылдары ҚР Премьер-министрінің орынбасары, 2013 жылдың қарашасынан ҚР Президентінің көмекшісі болған. 2017 жылдан «ZIM Capital» АҚ директорлар Кеңесінің Төрағасы. Əбжанов Əлімхан – 1964 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Қызылқұм ауданындағы «Ақтөбе» кеңшарында дүниеге келген. Еңбек жолын Оңтүстік Қазақстан облысының Еңбекші аудандық ішкі істер бөлімінде қылмысты іздестіру бөлімшесінің жедел уəкілі болып бастады. Кейін мемлекеттік тергеу комитеті (МТК) бөлімі бастығының орынбасары, Кентау қаласы бойынша МТК-нің бөлім бастығы, Түркістан қалалық ішкі істер басқармасы бастығының бірінші орынбасары, бастығы, Мақтаарал аудандық ішкі істер басқармасының бастығы. Оңтүстік Қазақстан облысы ішкі істер департаменті бастығының орынбасары. Қазақстан Республикасы ішкі істер министрлігінің Криминалды полиция департаменті бастығының орынбасары, Оңтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті бастығының бірінші орынбасары лауазымдарында қызмет істеген. 2006-2009 жылдар аралығында Қызылорда облысының ішкі істер департаменті бастығының бірінші орынбасары, ал 2009-2012 жылдар аралығында Қызылорда облысы ішкі істер департаментінің бастығы қызметтерін атқарды. Полиция полковнигі. Қазір кəсіпкер. Тəнкеев Байсейіт – (1914-2000 ж.) Қазақ КСР Жоғарғы кеңесіне екі мəрте депутат болып сайланған. Сонымен бірге, Қазақстан Компартиясы VIII съезінің делегаты. Өндірістік, қоғамдық-саяси өмірге белсене қатысып, үздік көрсеткіштерге қол жеткізгені үшін «Еңбек Кызыл Ту», «Октябрь революциясы» ордендерімен жəне көптеген медальдармен наградталған. «Құрметті теміржолшы» атағының иегері. Исабекұлы Қашқын – (1926-1990 ж.) Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы, Мақташы ауылында дүниеге келген. Ол кісі ОҚ облысы көкпаршыларын жаттықтырушы, кеңес беруші жəне ат бапкері ретінде республикаға танымал азамат еді. Қазақтың ұлттық өнері көкпар спортының облыс, республика жəне одақ көлемінде дамуына ерекше үлес қосты. Cексенінші жылдары Алматыда өткен Орта Азия республикалары командалары арасында өткен көкпар ойынында Қазақстан құрамасын басқарып шықты. Ол сонымен қатар жарысты ұйымдастырушылардың бірі болды. Ал, 1988 жылы Наурыз мейрамының Алматы қаласында жоғары деңгейде тойлануына Қашқын Исабекұлының үлесі зор. Үсенбаев Пернебек – Педагог, КСРО жəне ҚазКСР халық ағарту ісінің үздігі. Ақын, Арыс қаласының құрметті азаматы. 1944 жылы Шымкент мұғалімдер институтының тіл-əдебиет факультетін бітірген. 1949 ж. ҚазМУ-дің тарих факультетін тамамдайды. 1954-56 жылдары Арыс аудандық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі, 1956-84 жылдары С.М.Киров атындағы орта мектептің директоры 171

болды. 1989-92 жəне 1995 жылдары қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы. Арыс ауданы жəне қалалық кеңесіне бірнеше мəрте депутат болып сайланған. 2003 жылы қайтыс болған. Ақкөзов Əбутəліп – (1927-1996 ж.) Арыс өңірінде туған. Алғашқы еңбек жолын вагон депосында вагон құрастырушы болып бастап, зейнеткерлікке шыққанға дейін техникалық бақылау пунктінің бастығы қызметін атқарған. 1971 жылы VІІІ шақырылған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды. Еңбекте үздік көрсеткіштерге қол жеткізгені үшін «Еңбек Қызыл Ту» жəне «Октябрь революциясы» ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. Ақкөзов Əбутəліптің атында Арыс қаласында көше бар. Нахыпов Сматулла – (1927-2004 ж.) 1943 жылы паровозда от жағушы, машинист көмекшісі, машинист болып еңбек еткен. Темір жол саласына сіңірген ерен еңбегі үшін 1966 жылы Ленин орденімен, одан соң «Құрмет» орденімен жəне бірнеше медальдармен марапатталады. Арыс қаласының құрметті азаматы. Еділбеков Қалық – (1922-2005 ж.) Арыс ауданының Бөржар ауылдық кеңесіне қарасты «Сталин» атындағы колхозда дүниеге келген. ҰОС ардагері. 1942 жылы соғысқа аттанып, 371 атқыштар полкінің дəлдеп атқышы болған. 1943 жылы 8-гвардиялық Панфилов дивизиясында Калинин майданына қатысып, жаудың «Тигр-2» танкісін қиратқаны үшін III дəрежелі «Даңқ» орденімен марапатталған. Сол жылдың сəуір айында 38-армияның 140-Жаңа Сібір атқыштар дивизиясының құрамында 2-Украина майданында шайқасқаны үшін 1944 жылы «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталды. 1945 жылы Чехословакия жерінде төртінші рет жарақат алып, елге оралады. «Ерлігі үшін» медалімен, 1976 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Қаулысына социалистік міндеттемелерді орындауда қол жеткізген табыстары үшін Ленин орденімен марапатталады. Күзеров Құрал қажы - 1943 жылы 15 ақпанда Онтүстік Қазақстан облысынын Мақтаарал ауданында дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң жоғары оқу орнын бітіріп, көп жыл бойы білім саласында жəне ауыл шаруашылығында қызмет атқарды. 1986 жылы ХІ сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. 2004 жылы Мақтаарал ауданының Құрметті азаматы атағын иеленді. 2009 жылдан Мақтаарал аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы болып істеді. Жұрымбаев Жексенбай – (1939-2007 ж.) Елімізге белгілі шабандоз, атбегі. Қазақ халқының ежелден ен тағып қастерлеп, қадір тұтып, артына мирас етіп келе жатқан түлігі қылқұйрықты өзіне дос, қанат санамаған ер-азамат қазақ арасында некен –саяқ десек, артық айтпағандық болар. Ат – ердің бесігі, батырдың серігі, жігіттің көлігі болған десек, қырық жыл көкпар тартқан Жексенбай Жұрымбаевты оңтүстік өңірде танымайтын адам жоқ. Оны Өзбекстан, Қазақстан, Тəжікстан, Түркіменстан, Қырғызстан көкпаршылары, атбегі, шабондаздарды түгел таныған 172

сайыпқыран азамат. Киров ауданының «Қоғалы» кеңшарында көп жыл жылқышы болған. Жылқы малының бойындағы қасиеттердің сан алуан құпиясын жазбай танитын сынгер. Маңдайынан жел қаққан, жотасынан тер аққан, мүйіз алақан, сірі саусақ жылқышы. Қызылдың құмының қызуын сезініп, Мырзаның шөлінің шүйгінін кешкен, керала жазық, кең далада көкпар тартқанның бірі, һəм бірегейі – осы Жексенбай. Қазақтың көне тəртібі, ежелгі дəстүрімен көкпар шапқан. Ат құлағында ойнаған, тек көкпар шауып қана қоймай ат жарысына, найза лақтыру, теңге алу, тағы да басқа ойындарының бəрін жетік меңгерген адам. Ол өзбектермен өзбекше, қырғызбен қырғызша, тəжіктермен тəжік ережесімен көкпар тартыса білген, ешкімге дес бермей, бас салымды өзі ғана алып отырған. Сонау сексенінші жылдары Өзбекстанның Жызақ облысы жиын-терім біткен соң, сабантой өткізетін. Қазақстанның Өзбекстанда қалған ауылдары Жексенбай сияқты білекті жігіттерді өз командаларына қосып, бірін жылқышы, шопан, не механизатор деп рəсімдеп, додаларға қатыстыратын. Мақсат қазақтардың абыройын көтеру болатын. Сондай еңбек мерекесі кезінде Жексенбай көкпарда атой салып, ең таңдаулы деген жүлделерді жеңіп алады. Қалған ұсақ- түйек бəйгелерге шаппай-ақ қояды. Оның ойынын тамашалап тұрған облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы Жексенбайдың өнеріне тəнті болып, мінбеге шақырып, қолындағы алтын сағатын сыйлаған екен. Жексенбайдың мұндай жеңістері, алған марапаттары есепсіз. «Адам жылқы мінезді» дегендей, Жексенбай жайлы шертер сыр əлі де көп. Оның Жаратқанға өкпесі жоқ. Бір ұлы ОҚО көкпаршылар командасында, екіші ұлы Ақмола облысының құрамында өнер көрсетті. Бір əкенің екі ұлы дода алаңында кездесіп, бір-біріне дес бермейді. Бірақ Жексенбай шабандоз перзенттерінің осы бір текетіресін, өнерлерін көре алмай кетті. Бұрынғылар айтады екен: «алтын алма, бата ал, ол да алтын емес пе?»-деп. Халықтан, қазақ, өзбек, тəжік, қырғыз, түркіменнен түгел алғыс алған Жексенбай Жұрымбаевтың арманы əлі де көп еді. Ол 2007 жылы ойламаған жерден жол апатынан қайтыс болды. Мылтықбай Ерімбетов, Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі. Дүйсебаев Бексейіт Нəбиұлы (1942-2008 ж.) Арыс ауданының Ақдала теміржол разъезінде, байырғы теміржолшы жанұясында дүниеге келген. Əкесі Нəби Дүйсебайұлы аталған разъезді қырық жыл басқарған, құрметті теміржолшы еді. Бексейіт Нəбиұлы Дүйсебаев үш жоғары оқу орнын бітірген. Орта Азия Мемлекеттік университетінің Топырақ зерттеуші - агрохимия факультетін, Ташкент ауылшаруашылығын механикаландыру жəне ирригация инженерлерін даярлау институтыңың Жер түзуші инженерлік факультетін жəне Қазақстан Халықтар Достығы университетінің Заңтану факультетін бітірген. 1984 жылы Мəскеудегі Тимирязев атындағы ауылшаруашылығы академиясының аспирантурасын бітірді, ауылшаруашылығы ғылымдарының 173

кандидаты. 1963-1994 жылдары Қазақстан мемлекеттік жобалау институтының (Казгипрозем) əр саласында инженерлік, бас инженерлік қызметтерін атқарған. 1994 жылы Шымкент қаласында алғашқы жер комитетін ұйымдастырып, бұл комитетте 1996 жылға дейін төрағалық қызметінде болды. 1996-1997 жылдары Шымкент қаласы əкімшілігінің жер қатынастары мен сəулет жəне құрылыс секторының меңгерушісі, əрі қалалық сəулет құрылысы басқармасының бас жоспар бөлімінің бастығы қызметтерін атқарды. Дүйсебаев Н.Б.- жоғары саяси білімді, 1984 жылы Оңтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінің жанындағы марксизм-ленинизм университетінің кешкі бөлімін толығымен бітірген. 1975-1981 жылдары Солтүстік Африка құрлығындағы Мысыр, Ливия, Тунис, Судан, Чад елдерінде КСРО Топырақ экологиясын зерттеу экспедициясы- ның техникалық басқарушысы, ал 1989-1991 жылдары Үнді-Қытай аймағының Вьетнам, Камбоджа, Лаос, Бирма, Таиланд елдерінде жəне Австралия мемлекетінде КСРО-ның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Жерге орналастыру жəне жер қатынастарын жөндеу жұмыстары бойынша бас сарапшы қызметтерін атқарды. Сондай-ақ, Сомали - Эфиопия, Үндістан -Шри Ланка, Вьетнам - Камбоджа, Қытай - Лаос жəне Тайланд арасындағы мемлекетаралық шекара жөніндегі шиеленістерді шешуге қатысты. 1997 жылдан бастап Оңтүстік Қазақстан облысы Əкімдігі аппаратында бас маман, облыс Əкімінің бас инспекторы, ал 2002-2005 жылдары Аумақтық қорғаныс жəне жұмылдыру даярлығы бөлімінің бастығы, 2005-2006 жылдары Облыстық төтенше жағдайлар, жұмылдыру даярлығы жəне азаматтық қорғаныс департаменті директорының бірінші орынбасары қызметтерін атқарды. Ал 2006 жылдан бастап Шымкент қаласы Əкімінің Жер қатынастары мен сəулет жəне құрылыс жөніндегі инспектор -кеңесшісі болды. Бексейіт Нəбиұлы 2002-2006 жылдары Қазақстан Республикасының Мемлекетаралық шекара жөніндегі мемлекеттік комиссиясының мүшесі ретінде Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы мемлекеттік шекараны делимитациялау жəне демаркациялау жұмыстарын атқарғды. ОБСЕ бағыты бойынша Германия, Франция, Швейцария жəне Туркия мемлекеттерінде мемлекеттік шекараны делмитациялау жəне демаркациялау жұмыстарына қатысты. 2006-2008 жылдары Шымкент қаласында жер телімдерін бөлу, сол бөлінген жер телімдерінен түскен қаражатты қаланы көгалдандыру, абаттандыру мəселесіне жұмсау мақсатында аукцион өткізілді. Осы, аукционды бірінші ұйыдастырып, оның нəтижелі өтуіне басшылық етті. Қазақстанда жəне бұрынғы КСРО аймағындағы Ресей, Украина, Белоруссия, Грузия, Өзбекстан жəне Əстония мемлекеттерінде өткізілген 174

Жер қыртысын зерттеушілер мен мелиораторлардың II - VIII съездерінің делегаты болды. Ал, Финляндияның Хельсинки қаласында өткізілген X Халықаралық Конгресте «Оңтүстік Қазақстан ауылшаруашылығы жерлерінің эрозиясы жəне оны болдырмауға арналған іс-шаралар туралы» атты тақырыпта баяндама жасады. Бексейіт Дүйсебаев Қазақстан Республикасының Заңдарын белсенді насихаттаушы, 6 монографиясы, 20-ға жуық ғылыми мақаласы көптеген шетел тілдерінде жарық көрді. Арыс қаласының Құрметті азаматы жəне көптеген мемлекеттік наградалар- мен марапатталған. Өмірінің соңғы жылдарында қызмет атқарған Қазақстан Халықтар Достығы университетінде ол талай іргелі істердің ұйытқысы бола білді. Ұлағатты ұстаз болумен қатар, университеттің қалыптасуына зор үлес қосты. Осыған орай, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Қазақстан Халықтар Достығы университеті Ғылыми кеңесінің 2006 жылдың 31 қазанындағы шешімімен «Қазақстан Халықтар Достығы университетінің құрметті профес- соры» деген академиялық ғылыми атақ берілді. Ғалымға құрмет ретінде, құқықтану кафедрасында «Б.Дүйсебаев атындағы» аудитория ашылды. Өзекті жанның бəрі де өмір сынынан өтеді. Өмірін мəн-мағыналы өткізуді мақсат еткен жанға бұл сын оңайға түспейді. Қоғамдық-саяси, ұйымдастыру- шылық жұмысты қатар атқарған адамға бұл сын ала бөтен қиын. Б.Дүйсебаев бұл сыннан мүдірмей өтті. Бір адамның ғұмырына жетерлік өнеге қалдырды. Тындырмағаны одан да көп еді. Мырзақұлов Аманкелді – 1947 жылы Ш.Ділдəбеков ауылдық округінде туған. 1963 жылы бүгінгі Жетісай (бұрынғы Киров) ауданындағы «Победа» орта мектебін бітіргеннен кейін «Большевик» совхозында жұмысшы болып, еңбек жолын бастайды. 1965-1966 жылдары «Октябрь» жəне Прогресс» мектептерінде бастауыш сыныпқа сабақ береді. 1966-1969 жылдар аралығында əскери борышын өтейді. Ал, 1969-1973 жылдары Сырдария педагогикалық институтында оқып, «Үздік» дипломмен бітіреді. Одан соңғы еңбек жолы (1973-1976 ж.) Киров аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы лауазымында, 1976-1979 жылдары аудандық партия комитетінде жауапты қызметте болады. 1979-1994 жылдары «Бірінші май» селолық советінде, 1994-1998 жылдары «Еңбекші», 1998- 2005 жылдар аралығында «Қызылқұм» ауылдық округінде əкім қызметтерін атқарады. Ал, 2005-2010 жылдар аралығында ұстаздық жұмысқа араласып, «Сарыарқа» орта мектебінің директоры лауазымында болады. «Қазақстан Республикасына – 10 жыл», «Мырзашөлге еңбегі сіңген қызметкер» медальдарымен, Облыс əкімінің мақтау грамотасымен марапатталған. Қазір кəсіпкер. 175