Ақмырза әулеті (Құлшығаш) — 181–185-беттер

2000 жылы Шымкент қаласында жаңадан ашылған Оңтүстік Қазақстан облысының олимпиадалық дайындау орталығының директоры болды. Мұнда да ол Қазақстанның бірнеше саңлақ спортшысын (арасында əлем рекордшылары да бар, мысалы, ауыр атлет Бақыт Ахметов) тəрбиелеп шығарды. З.Исабеков 3 монография, 12 оқулық пен оқу-əдістемелік құралдың, 70-ке жуық ғылыми мақалалардың авторы. Оның ғылымға сіңірген еңбектері бағаланбай қалған жоқ. Бірнеше рет ҚР Президентінің, Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің Алғыс хаттарымен марапатталды. 2005 жылдың қорытындысы бойынша Оңтүстік Қазақстан облысының үздік жаттықтырушысы жəне ауыр атлетикадан Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы болды. Зиядин Қашқынұлы 2006 жылы 4 қаңтарда кенеттен қайтыс болды. З.Исабековке 2019 жылдың 8 сəірінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің №158 Қаулысы аясында, оның өзі білім алған алтын ұясы – Ордабасы ауданы, Қарааспан ауылындағы орта мектепке есімі берілді. Мектеп ауласына З.Исабековтің бюсті қойылды. Омаров Асқар Əдəһəмұлы - 1949 жылы 10 маусымда Оңтүстік Қазақстан облысы, Сарыағаш қаласында дүниеге келген. 1966 жылы Арыс қаласында мектеп бітіріп, алғашқы еңбек жолын сол қаладағы тепловоз депосының дайындау цехында слесарьлық қызметтен бастайды. 1968 жылы Ресейге барып, Бүкілодақтық Мəскеу жеңіл жəне тағам өнеркəсібі технологиялық институтында «тамақ өнеркəсібі инженер-технологы» факультетіне оқуға түседі. 1970 жылы əскерге шақырылып, Қазан қаласындағы авиация мектебін «авиациялық қаруландыру механигі» мамандығы бойынша үздік тəмамдайды. Семей қаласында əскери борышын жалғастырып, абыроймен атқарады. Жастайынан спортпен айналысқан Асекең қазақ боксының негізін қалаушы- лардың бірі Ескендір Хасановтың шəкірті болған. Сібір əскери округіне қарасты дивизиялар арасында бокстан өткен чемпионатта өзіне қарсылас шақ келтірмей, бірінші орынды жеңіп алады. Əскерден аға лейтенант шенімен қайтқан Асқар Əдəһəмұлы 1973 жылы жоғары оқу орнын бітірген соң Алматы политехникалық институтында сызба геометрия жəне инженерлік графика кафедрасында оқытушылық қызметке кіріседі. Еңбегі еленіп, ел алғысына бөленеді. Өмір өлкесінде үлкен тəжірибе жинаған ол 1974 жылы Аламты шарап өнеркəсібі өндірістік бірлестігінде бас инженер қызметін атқарады. 1976 жылы Шымкент облысы, Бөген ауданының Октябрь жеміс-жидек совхозындағы «Бастапқы шарап дайындау зауытының» жеміс цехында басшылық жасаса, 1978 жылдан бастап, аталмыш зауыттың басшысы болып қызмет етеді. 1982 жылы Қазақстан Республикасының ғылыми-техникалық прогресс тақырыбына жазған зерттеу еңбегі сол жылы Молдаваның тамақ өнеркəсібі минстрлігі кітап етіп басып шығарды. Атқарған осындай жемісті еңбектері жəне жетістіктері мемлекет тарапынан жоғары бағаланып, республикалық, облыстық жəне қалалық деңгейдегі көптеген марапаттардың иегері атанды. Ол 2012 жылдан бастап құрметті зейнеткерлік демалыста. 181

ЖАЗУШЫЛАР Адамбеков Садықбек – жазушы, ақын, журналист, драматург, қазақ елі топырағынан шыққан түңғыш сатиралық романың авторы. 1922 жылы 15 қарашада Оңтүстік Қазақстан облысының Арыс ауданына қарасты Қараспан селосында дүниеге келген. Əке-шешеден жастай жетім қалған Садықбек бабасы Мұсабек пен əжесі Ұлдаштың тəрбиесін көрді. Сондай-ақ, Арыс қаласындағы балалар үйінде тəрбиеленіп, 5 кластық білім алып шығады, жас кезінен білімге, жаңалыққа құштар Садықбек Қызылорда педагогикалық училищесіне түседі. Училищені 1940 жылы үздік бітіргеннен кейін, өзінің барлық күш, ынта- жігерін халық ағарту ісіне жұмсау мақсатында мұғалім, тілшілік қызмет атқарды. Əсіресе, келешек жазушының творчестволық өсу жолы Ташкенттен шығатын Орта Азия əскери округының органы «Фрунзенец» газетінде журналист болып істеп жүрген кезінде шыңдала түсті. Жазушының Арыс аудандық «Социалистік жол» газетінің жауапты хатшысы, «Оңтүстік Қазақстан» газетінде əдеби қызметкер болып жұмыс істеуі жəне қоғамдық ұйымдардың түрлі салаларында қызмет атқаруы өмір құбылысының қыры мен сырын терең түсінуінің айғағы. Өзінің ізденімпаздығының, талаптылығының арқасында 25 жасында республикаға танымал болды. 1947 жылдан Қазақстан Жазушылар одағында, «Ара» - «Шмель» сатиралық журналында қызмет атқарған Садықбек ағаның жұртшылыққа бергені сан-алуан. «Күн мен көлеңке», «Біздің үйдің жұлдыздары», «Аюбайдың ажалы», «Ақырзаман аңызы», «Ох, жүрегім», «Қоянның құлағы», «Көсемнің көзі», «Бір түндегі төрт төбелес», «Атылған қыз туралы аңыз» т.б., шығармалары қазір көрермендер мен оқырмандардың көңіліне берік орнықты. Садықбек Адамбековтың «Атылған қыз туралы аңыз» романы қазақ əдебиетіндегі тұңғыш сатиралық роман. Дулат Исабеков - 1942 жылы 20 қазанда Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданында туған. 1961-1966 ж.ж. Қазақ Университетiнiң Филология факультетiнде оқиды. Қазақ КСР Телевизия жəне радиохабар жөніндегі мемлекеттік комитетінде аға редактор (1967-1968), Қазақ Совет энциклопедиясы бас редакциясында аға ғылыми редактор (1968-1970), «Жұлдыз» журналында бөлім меңгерушісі (1971-1976), «Жалын» баспасында редакция меңгерушісі (1976- 1980), Қазақ КСР Мəдениет министрлігі репертуарлық редакциялық коллегияның бас редакторы (1980-1988), Қазақ теледидарының бас директоры (1988-1992), «Жазушы» баспасының директоры (1992-1995), Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы, ҚР Мəдениеттану ғылыми-зерттеу институтының директоры болып қызмет атқарған. Алғашқы əңгімесі «Жолда», «Замандастар» атты жинақта 1963 жылы жарияланды. Кейін «Бекет» (1966), «Ащы бал» (1969), «Мазасыз күндер», (1970), «Қара шаңырақ» (1973), «Тіршілік» (1975) повестер мен əңгімелер жинақтары, «Қарғын» (1980) романы басылды. Таңдамалы повестері «Екі жиырма» (1983) деген атпен жарық көрді. Бірқатар шығармалары орыс тілінде аударылып, 182

«Полынь» (1978), «Отчий дом» (1979), «Смятение» (1986), «Новоселье в старом доме» (1986) деген атпен басылды. Жекелеген туындылары венгр, неміс, поляк, чех, ағылшын тілдерінде жарияланды. «Ректордың қабылдау күндері» (1975), «Əпке» (1977), «Ертеңді күту» (1979), «Мұрагерлер» (1982), «Алыстан келген ананас» (1984), «Кішкентай ауыл» (1986), «Анасын аңсаған қыз», «Ескерткіш операциясы», «Ескі үйдегі екі кездесу», «Бонапарттың үйленуі», «Мұңлық-Зарлық», «Амал мен айла» т.б. пьесалары республикалық, облыстық театр сахналарында қойылды. Таңдаулы пьесалар жинағы «Жеті желкен» деген атпен 1987 жылы жарық көрді. Жекелеген туындылары бойынша «Гауһар тас» (реж. Ш.Бейсембаев, 1975), «Дермене» (реж. А.Əшімов, 1986), «Тауқымет» (реж.Ұ.Қолдауова), «Лоторея» (реж. Д.Манабай) көркем фильмдері түсірілген. «Жаужүрек» пьесасының негізінде «Балуан Шолақ» атты тарихи көркемсуретті фильм түсіріліп бітті (реж. Н.Садығұлов). Д.Исабеков ҚР Мемлекеттік сыйлығының (1992), Халықаралық ПЕН клуб, Платиналы «Тарлан» сыйлықтарының лауреаты (2006), 2014 жылы Ш.Айтматов атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты атанды. Бүгiнгi таңда Д.Исабеков «Мəдениет» журналының шығарушысы жəне Бас редакторы. 2007 жылдан бері Т.Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры, «Кинотеледраматургия» шеберханасы бойынша сабақ береді. 2012 жылы жазушының 70 жылдық мерейтойына орай Алматыда «Исабеков əлемі» деген атпен халықаралық театр фестивалі өтті. Оған шетелдік алты театр (Болгария, Түркия, Башқұртстан, Тəжікстан, Ресей театрлары) жəне Қазақстанның алты театры (М.Əуезов атындағы академиялық драма театры, М.Лермонтов атындағы академиялық орыс драма театры, Н.Сац атындағы орыс жастар театры, Республикалық Кəріс музыкалық комедия театры, Қарағанды қаласының К.С.Станиславский атындағы орыс драма театры, Ж.Шанин атындағы Оңтүстік Қазақстан облыстық драма театры) Д.Исабеков шығармалары бойынша қойылған спектакльдерін көрсетті. Оның спектакльдері Санкт-Петербургте (үш спектакль), Лондон сахналарында жүріп жатыр. 2017 жылдың 1-7 қазан аралығында Лондон қаласында жазушының 75 жылдық мерейтойына орай «Қазақ өнерінің фестивалі» деген атпен театр фестивалі ұйымдастырылды. Бұған мемлекеттік М.Əуезов атындағы академиялық драма театры, Республикалық мемлекеттік Кəріс музыкалық комедия театры («Жаужүрек», «Актриса») қатысты. 4-қазан күні Pajarito театры Д.Исабековтің «Аққу-Жібек» пьесасын ағылшын тілінде сахналады. 2-қазан күні Лордтар палатасының қабылдауында боп, Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы мəдени байланысты нығайтқаны үшін жəне 75 жылдық мерейтойды осындай үлкен іс- шарамен атап өткендері үшін алғыс білдіріп, сөз сөйледі. Фестиваль аясында Д.Исабековтің ағылшын тіліндегі «Аққу-Жібек» атты пьесалар жинағы мен электронды нұсқадағы «Əңгімелер жинағының» тұсау кесері өтті. Биылғы жылы Мəскеудің «Художественная литература» баспасынан жазушының 4 томдық таңдамалы шығармалары жарық көрді. Дулат Исабеков əлемді мойындатқан жазушы-драматург. Ол оқырмандарын көркем туындылары- мен баурап алған, көрерменін тəнті еткен қаламгер. 183

Қалыбекова Əселхан – 1950 жылы Шəуілдір ауылында туған. «Қазақстан халық ақыны». 1971-91 жылдары аудан ауа райын болжау мекемесінде əртүрлі жауапты қызметтер атқарған. 2001 жылдан аудан мəдениет бөлімі жанынан ашылған ақындар мектебіне жетекшілік етеді. 1981 жылдан Республикалық, Халықаралық, облыстық ақындар айтысына қатыса бастайды. Жамбыл атындағы сыйлықтың (1989 жыл) иегері. «Парасат» орденімен (2005 жылы) марапатталған. Оңтүстік Қазақстан облысының, Отырар ауданының құрметті азаматы. Əселхан Қалыбекова Қазақ халқының ұмыт қалған ақындар айтысына жаңа леп берген, өзіндік өрнегін əкелген өнер шебері. Ол қатысқан додаларда алдына жан салмай, басты бəйгелерді иемденіп отырған. Еліміз мақтан тұтатын айтыскер ақын. Сүлейменов Бейсенбай Жолдасбекұлы – 1951 жылы 27 қыркүйекте қазіргі Түркістан облысы, Жетісай ауданының Ш. Ділдəбеков атындағы кеңшарда туған. 1973 жылы əл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітіріп, Жезқазған облыстық "Жезқазған туы" газетінде қызмет жолын бастады. Одан соң ОҚО Киров ауданындағы "Шұғыла" газетінде бөлім меңгерушісі, ал 1976-89 жылдары республикалық “Ұлан" ("Қазақстан пионері") газетінде тілші, аға тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактор қызметтерінде болды. Бүкілодақтық пионер ұйымы республикалық кеңесі Төрағасының бірінші орынбасары, Бюро мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының басқарма мүшесі ретінде республика өміріне кеңінен араласты. Алғашқы кітабы «Кечуа тайпасының үндістері» 1979 жылы Оңтүстік Американың Перу, Эквадор республикаларына саяхаты негізінде жазылды. Сол жылы Алматыдағы "Искра" кинотеатрында "Латын Америкасы: күнгейі мен көлеңкесі" атты фотокөрмесі 7-ай бойы көрсетілді. Бұл қазақ фото өнеріндегі алғашқы көрме еді. Республикалық газет-журналдарда Латын Америкасындағы үндіс балаларының өмірі, тұрмыс-тіршілігі, ел тарихы жайлы ондаған мақалалары, фоторепортаждары жарық көрді. Ал "Жас Алаш" газетінде жарық көрген мақаласы "Халықаралық балаларды қорғау" жылының қорытындысы бойынша осы газет пен Республикалық Бейбітшілік жəне Келісім кеңесінің бірінші сыйлығына не болды. 1989 жылы «Жалын» баспасынан "Қуанышты күн" повесть, əңгімелер жинағы жарық көрді. 1992 жылы Америка континентінің ашылғанына бес жүз жыл толуына орай жарық көрген "Бес ғасыр атылмаған садақ" кітабы үшін Қазақстан Журналистер одағы сыйлығы берілді. 1990-1995 жылдары Алматы облыстық "Полиграфия" өндірістік бірлестігіне қарасты "Газет" баспасының директоры қызметінде болды. Егемендіктің алғашқы жылдарында жаңадан жарық көрген тəуелсіз қазақ газеттерінің көбісіне қол ұшын берді. Олардың қаз тұрып кетуіне, таралымының арта түсуіне көп септігін тигізді. ОҚО Киров ауданының "Құрметті азаматы". Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен марапатталған. Қазақстан Журналистер одағының, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 1995-1999 жылдары "Əл-Фараби" баспасының, ал 1999 -2005 жылдары "Құс жолы" баспасының директоры. 2005-2006 жылдары «ЗАҢ» Медиа-корпорациясы 184

Астана өкілдігінің директоры. Қазір «Əдебиет Əлемі» баспасының директоры. Жазушының «Жолдасбек Сүлейменов», "Тентектер", «Хан шатырындағы кездесу», «Күннен келген адам» повесть, əңгімелер жинағы жарық көрді. Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаты. Мəскеудің «Художественная литература» баспасынан жарық көрген «Независимый Казахстан: антология современной литературы» атты ІІІ томдық кітапқа əңгімелері енген. Тұрабаев Асан Оразханұлы – ОҚО облысының Арыс қаласында 1958 жылы дүниеге келген.1974 жылы Əліби Жанкелдин атындағы № 369- темір жол жанындағы орта мектепті бітіріп.1974-1978 жылдары Қазақтың Мемлекеттік Абай атындағы педагогикалық институтының “көркем–сурет графика” факультетін бітірді. Еңбек жолын 1978-жылы ВЧД-1 вагон депосында көркемдеуші суретші мамандығымен бастады. 1979-1980 жылдары СССР-қарулы күштерінің шақыртуымен əскер қатарында болып, Отан алдындағы міндетін орындады. Қазақстан республикасы Денсаулық сақтау министрлігі 1993-жылдары ОҚО облысы Шымкент қаласында жəне 2005 жылы Алматы қаласында Халық емшілер орталығында психология парапсихолгия мамандандырылған оқу курсын бітіріп,''Практикалық- психолог” мамандығын алып шығады. “Қазақстан Республикалық халық емшілері қауымдастығы'' орталығының құрметті мүшесі. “Қазақ психологиялық қоғамы” Республикалық қоғамдық бірлестігінің мүшесі. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. ОҚО облысы Шымкент қаласында 2003-жылдан бастап Апаттар медицинасы ТОО.ЖГМК- темір жол ауруханасында дəрігер-психолог мамандығы бойынша жұмыс істеді. Бесайдар Сабайдара Əз-Ғараб Алатау батырдың (1566-1646 ж.) өмірі мен батырлық болмысын ең алғаш іздестірген, көне көз қариялардан, шежірешілерден сұрастырып, зерттеген де осы Асан Тұрабаев. Ауызекі шежірені əртүрлі дерек көздерімен салыстырып, жүйелеп, кітапқа əзірлеген де өзі. Көп жылғы ізденістің арқасында 2004 жылы «ҚазАқпарат» баспасынан Ақпантай Байғұтов пен Темірхан Əбдіков үшеуі бірлескен «Алаштың Алатау батыры» кітабы жарық көрді. Одан соң Ақпантай Байғұтов, Лесбек Байжановпен бірлескен “Тектілер ізімен “ кітабы 2016 жылы жарық көрді. Ал, 2018 жылы шыққан “Ақмырза əулеті” шежіре зерттеу кітабына Асан Тұрабаевтың сіңірген еңбегі орасан. Зерттеуші-ғалым тарих қойнауында белгісіз жатқан ондаған батыр, би, болыс, ақын-жырауларды бүгінгі ұрпақпен қауыштырды. Асан Тұрабаев тапқан, əлі де жарық көрмеген, зерттеуді, зерелеуді қажет ететін жүздеген тұлғалар бар. Олар Қазақстанның түкпір-түкпірін мекен еткен, жəдігерлер. Бұл тұлғалар жайлы мерзімдік баспасөздерде ондаған мақалалар жарияланды. Отырар ауданындағы Мұрынқарақ жотасының үстіне Ақпантай Байғұтов- тың əкесі Əлиасқар қарияның тарихи дерегі бойынша Алатау батырға ескерткіш 185