Адамзат тарихында ғаламды түсінуге деген ұмтылыс әрқашан «Біз қайдамыз?» (кеңістік) және «Қашаннан бері?» (уақыт) деген сұрақтардан басталды.
Алайда қазіргі заманғы ғылыми парадигма мен терең философиялық талдау бізді басқаша тұжырымға жетелейді. Егер барлық физикалық процестің түбіне үңілсек, біз бір ғана іргелі құбылысты табамыз: Қозғалыс.
Кеңістік пен уақыт – «Сахна» емес, «Интерфейс»
Ньютондық механикада кеңістік пен уақытты заттар орналасатын және оқиғалар өтетін дайын «сахна» немесе «ыдыс» деп санадық. Бірақ шын мәнінде, кеңістік пен уақыт – заттардың өзара қатынасын, яғни олардың қозғалысын сипаттауға қажетті математикалық және функционалдық параметрлер ғана.
-
Кеңістік – бұл қозғалыстың жүзеге асуына берілген «еркіндік дәрежесі». Егер қозғалыс болмаса, нүктелердің арақашықтығы туралы айтудың да мәні қалмайды. Кеңістік – бұл объектілердің орын ауыстыру мүмкіндігі.
-
Уақыт – бұл қозғалыстардың реттілігін өлшейтін шкала. Уақыт – табиғаттың өздігінен жүретін процесі емес, ол – оқиғалардың бір-біріне қатысты жылдамдығын, кезектілігін және ұзақтығын сараптауға арналған «параметрлік жүйе».
Әлемнің кинетикалық онтологиясы
Егер әлемді «қозғалыс» деп қабылдасақ, материяның табиғаты түбегейлі өзгереді. Кварктар, электрондар мен фотондар – бұл бос кеңістікте ұшып жүрген кішкентай «шариктер» емес, бұл – кванттық өрістердің үздіксіз тербелісі.
Біз көріп тұрған «қатты» заттар – бұл белгілі бір жиіліктегі, белгілі бір амплитудадағы «тұзаққа түскен қозғалыс». Бөлшектердің қозғалысы деп жүргеніміз – бір нүктедегі энергиялық тербелістің (дірілдің) көршілес нүктелерге таралуы немесе импульстің тасымалдануы ғана. Осылайша, бүкіл ғалам — энергиялық тербелістердің толассыз симфониясы.
Қозғалыстың иерархиясы
Біз әлемді қозғалыстың сипатына қарай жіктей аламыз:
-
Діріл (Vibration): Өте жоғары жиіліктегі, амплитудасы микроскопиялық ішкі энергия. Бұл – материяның негізі.
-
Тербеліс (Oscillation): Тепе-теңдік нүктесіндегі қайталанбалы қозғалыс.
-
Орын ауыстыру (Translation): Кеңістіктегі макроскопиялық қозғалыс.
Бұл жіктеулердің барлығы – қозғалыстың бір-бірінен амплитудасы мен жиілігі арқылы ерекшеленетін формалары.
Қорытынды: Ғалам – «Қозғалыс кестесі»
Егер уақыт пен кеңістік қозғалыстың параметрлері ғана болса, онда ғаламның объективті шындығы – қозғалыстың өзінде жатыр. Біздің ғылым, математика және философия – бұл қозғалыстар арасындағы заңдылықтарды, яғни «қозғалыс кестесін» оқуға талпыныс.
Біз өмір сүріп жатқан шындық – бұл біздің санамызға қозғалыстарды түсіну үшін берілген интерфейс. Ал әлемнің түпкі табиғаты – үздіксіз, іргелі және өзін-өзі тудырушы ғаламат қозғалыс. Біз кеңістікте өмір сүріп, уақыт өткізбейміз; біз қозғалыстың ішінде өмір сүріп, сол қозғалыстың өзі болып табыламыз.